Υπεύθυνος κέντρου: Δρ Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος
Email: mentis@pasteur.g

Προσωπικό:

Δρ. Κόκοτας Σταύρος, Βιολόγος
Email: stavros@pasteur.gr
Κοσσυβάκης Αθανάσιος, Μοριακός Βιολόγος
Email: akossivakis@pasteur.gr
 

Οι ιογενείς αναπνευστικές λοιμώξεις, με κυριότερη αυτή της γρίπης αποτελούν διεθνώς τους πλέον δυνητικούς παράγοντες πρόκλησης επιδημιών. Η ετήσια κλινική και εργαστηριακή επιτήρηση της γρίπης σε παγκόσμιο επίπεδο είναι απαραίτητη τόσο για την έγκαιρη ανίχνευση μεταλλαγμένων στελεχών επικίνδυνων για την πρόκληση επιδημιών, όσο και για την επιλογή στελεχών του αντιγριπικού εμβολίου από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.).
 
Το Εθνικό Κέντρο Αναφοράς γρίπης Νοτίου Ελλάδος (ΚΑΓΝΕ) εδρεύει στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur και λειτουργεί από το 1978 με απόφαση του Υπουργείου Υγείας. Στα πλαίσια του προγράμματος επίβλεψης της γρίπης αποτελεί εργαστήριο συνεργαζόμενο με τον Π.Ο.Υ., το Κέντρο Ελέγχου Ειδικών Λοιμώξεων (Κ.Ε.Ε.Λ.) του Υπουργείου Υγείας καθώς και με το Κέντρο Αναφοράς γρίπης Βορείου Ελλάδος.
 
Η επιδημιολογική επιτήρηση της γρίπης γίνεται μέσω του δικτύου παρατηρητών νοσηρότητας της πρωτοβάθμιας φροντίδας (sentinel) που έχει οργανώσει το Κ.Ε.Ε.Λ. σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Υγειονομικών Υπηρεσιών του Ιδρύματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
 

 
Σκοπός της εργαστηριακής επιτήρησης της γρίπης είναι η συλλογή σε εβδομαδιαία βάση κλινικών δειγμάτων από ασθενείς με κλινική εικόνα γριπώδους συνδρομής για την έγκαιρη απομόνωση, ανίχνευση, ταυτοποίηση και τυποποίηση των στελεχών του ιού της γρίπης.
Τα δείγματα που εξετάζονται στο ΚΑΓΝΕ προέρχονται από το δίκτυο sentinel του Κ.Ε.Ε.Λ., Νομαρχιακά Νοσοκομεία και Κέντρα Υγείας απ’ όλη την Ελλάδα καθώς επίσης και από Δημόσια και Ιδιωτικά Νοσοκομεία και Κλινικές. Φιαλίδια με το υλικό μεταφοράς ιών και οδηγίες για τη λήψη των κλινικών δειγμάτων αποστέλλονται από το εργαστήριο του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς γρίπης Νοτίου Ελλάδος.
 
Βασική προϋπόθεση για την εργαστηριακή διάγνωση της γρίπης είναι η λήψη κατάλληλου δείγματος βιολογικού υλικού στον κατάλληλο χρόνο και με τον κατάλληλο τρόπο. Κατάλληλα προς εξέταση κλινικά δείγματα είναι ρινοφαρυγγικά επιχρίσματα ή εκπλύματα. Ο ιός απεκκρίνεται και μπορεί να απομονωθεί 3-4 ημέρες από της ενάρξεως των συμπτωμάτων. Είναι προτιμότερο η λήψη του δείγματος να γίνεται μέσα στις πρώτες 48 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Στα συνοδευτικά δελτία αποστολής κλινικών δειγμάτων πρέπει να περιέχονται τα στοιχεία του ασθενούς και χαρακτηριστικά της κλινικής εικόνας.
 
Βασικοί άξονες της επιδημιολογικής επιτήρησης της γρίπης είναι η ανίχνευση των στελεχών που κυκλοφορούν κάθε χρονική περίοδο και η διαπίστωση του μεριδίου συμμετοχής κάθε τύπου και υποτύπου του ιού της γρίπης στο φορτίο νοσηρότητας. Η καλλιέργεια και η απομόνωση των ιών της γρίπης γίνεται παραδοσιακά σε εμβρυοφόρα αυγά όρνιθας 8-10 ημερών και σε κύτταρα MDCK, ενώ η μέθοδος αναστολής της αιμοσυγκόλλησης προτιμάται για την ταυτοποίηση των στελεχών.
 
Ωστόσο πολλές αναφορές τονίζουν τη χρησιμότητα και την αξία της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR) στην ταυτοποίηση στελεχών γρίπης. Ο ίδιος Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει υιοθετήσει και υποστηρίξει τη μοριακή ταυτοποίηση στελεχών γρίπης που λαμβάνει χώρα στα Εθνικά Κέντρα Αναφοράς διαφόρων κρατών. Η τυποποίηση βασίζεται στις αντιγονικές διαφορές που εντοπίζονται στις πρωτεΐνες του ιού (nuclear and matrix proteins). Χρησιμοποιώντας πληροφορίες για αλληλουχίες του ιικού γενώματος από τη βάση δεδομένων GenBank, ειδικά εκκινητικά μόρια σχεδιάζονται για τον επιλεκτικό πολλαπλασιασμό συντηρητικών ακολουθιών γονιδίου-στόχου για κάθε τύπο και υπότυπο ιού γρίπης.
 
Στα πλαίσια του εργαστηριακό πρωτοκόλλου επιδημιολογικής επιτήρησης της γρίπης το Εθνικό Κέντρο Αναφοράς γρίπης Νοτίου Ελλάδος εφαρμόζει την ακόλουθη μεθοδολογία:
Καλλιέργεια και απομόνωση ιών γρίπης σε συνεχείς κυτταρικές σειρές νεφρών σκύλου (κύτταρα MDCK) σύμφωνα με τις οδηγίες του Π.Ο.Υ.
Ανίχνευση αντιγόνων αιμοσυγκολλητίνης με τη μέθοδο της αιμοσυγκόλλησης (HA) (Π.Ο.Υ.).
Ταυτοποίηση των απομονωθέντων ιών με τη μέθοδο αναστολής της αιμοσυγκόλλησης (HAI) με τη χρήση αντιορρών αναφοράς του Π.Ο.Υ.
Ταχεία καλλιέργεια (shell vial) με ανοσοφθορισμό για ανίχνευση και ταυτοποίηση ιών γρίπης τύπου Α και Β.
Ανίχνευση και ταυτοποίηση ιών γρίπης τύπου Α και Β με την ανοσοενζυμική μέθοδο ELISA-immunocapture.
Μοριακή ανίχνευση της γρίπης Α με τη μέθοδο της αντίστροφης μεταγραφής-αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (RT-PCR).
Υποτυποποίηση της γρίπης Α/H3N2 ή Α/H1N1 και ανίχνευση του τύπου Β με τη μέθοδο πολλαπλής διπλής ένθετης αντίστροφης μεταγραφής-αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (Multiplex nested RT-PCR).
Τυποποίηση ιικών στελεχών Α και Β με τη μέθοδο της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης πραγματικού χρόνου (Real Time PCR). Εφαρμόσθηκε η τεχνολογία της φθορισμό-μεταφερόμενης ενέργειας συντονισμού (Fluorescence Resonance Energy Transfer, FRET) με χρήση του lightcycler® (Roche).
 

 
Τι είναι η εποχιακή ( συνηθισμένη ) γρίπη?

Στα τροπικά κλίματα η γρίπη προσβάλλει τους ανθρώπους καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Αντίθετα, στα εύκρατα κλίματα όπως της Ελλάδος, η γρίπη είναι εποχιακή και γενικά εμφανίζεται από το Νοέμβριο μέχρι τον Μάρτιο, επηρεάζοντας ένα αρκετό ποσοστό πληθυσμού. Αυτό συμβαίνει διότι ο ιός της γρίπης επιβιώνει καλύτερα λόγω του κρύου και επιπλέον μεταδίδεται ευκολότερα λόγω της συγκεντρώσεως των ανθρώπων σε κλειστούς χώρους.
 
Τι είναι η επιδημία γρίπης?

Η παρουσία πολλών ασθενειών από γρίπη, πολύ περισσότερων από το συνηθισμένο αριθμό κρουσμάτων που έχουμε κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της εποχιακής γρίπης.
 
Τι είναι πανδημία γρίπης?

Γενικά η πανδημία είναι επιδημία που συμβαίνει αφ ενός μεν σε πολύ ευρεία περιοχή (τουλάχιστον σε μια ήπειρο) και αφ ετέρου πλήττει μεγάλο μέρος πληθυσμού. Σύμφωνα με τον ορισμό αυτό έχουμε πανδημία κάθε χρόνο (λόγω της εποχιακής ή μη διασποράς του ιού γρίπης). Ειδικά λοιπόν για την γρίπη ο όρος πανδημία χρησιμοποιείται για επιδημία γρίπης που οφείλεται σε νέο τύπο (υπότυπο) ιού γρίπης. Ένας τέτοιος υπότυπος χαρακτηρίζεται από μεγάλες αλλαγές στα αντιγόνα του ιού και καθόσον ο πληθυσμός δεν έχει ήδη από το παρελθόν αντισώματα έναντι του νέου ιού, μπορεί ο ιός να εξαπλωθεί ταχύτατα σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού.
 
Θα έχουμε γρίπη το φετινό χειμώνα?

Είναι αναπόφευκτο να μην έχουμε γρίπη τον χειμώνα που θα έλθει. Πρέπει όμως να κάνουμε διαχωρισμό της γρίπης από ιό γρίπης και κρυολογήματος που αν και το λέμε γρίπη οφείλεται σε άλλους ιούς. Πράγματι, τους χειμερινούς μήνες κυκλοφορούν διάφοροι ιοί που μπορούν να προκαλέσουν από κοινό κρυολόγημα (συνήθως) μέχρι λοίμωξη του αναπνευστικού. Τέτοιοι ιοί είναι οι ιοί παραγρίπης, ο Αναπνευστικός Συγκυτιακός ιός, ρινοιοϊ κλπ. Οι ιοί αυτοί κάνουν συμπτώματα που μερικές φορές είναι δύσκολο να διαχωριστούν από της γρίπης και πολλές φορές κυκλοφορούν στον πληθυσμό παράλληλα με τους ιούς γρίπης. Δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στους ιούς γρίπης όμως διότι μπορούν να προκαλέσουν μεγάλες επιδημίες και είναι πιο επικίνδυνοι για ηλικιωμένους και εξασθενημένα άτομα.