:: Δραστηριότητες ::

Είναι οξεία ιογενής λοίμωξη που χαρακτηρίζεται από πυρετό, βήχα, επιπεφυκίτιδα, εξάνθημα (κηλίδες του Koplik) στο βλεννογόνο του στόματος και κηλιδοβλατιδώδες εξάνθημα. Προκαλείται από έναν παραμυξοϊό, τον ιό της ιλαράς. Η ιλαρά είναι η πλέον μεταδοτική ασθένεια που γνωρίζει ο άνθρωπος  και μεταδίδεται κυρίως με μικρά σταγονίδια από την μύτη, τον φάρυγγα και το στόμα ασθενούς στην πρόδρομη φάση ή την φάση εμφανίσεως της ασθένειας, ή με πυρήνες σταγονιδίων. Η νόσος είναι μεταδοτική από 2 έως 4 ημέρες πριν την εμφάνιση του εξανθήματος μέχρι και 2 έως 5 ημέρες μετά την εμφάνισή του, οπότε και ο ιός παύει να ανιχνεύεται στις εκκρίσεις.
H ιλαρά είναι σοβαρή ασθένεια: 6 – 20% των ανθρώπων που θα νοσήσουν από ιλαρά θα έχουν σαν επιπλοκή ωτίτιδα, διάρροια, ή και πάθηση των πνευμόνων όπως πνευμονία, ενώ 1 στους 1000 ασθενείς με ιλαρά θα αναπτύξει φλεγμονή του εγκεφάλου. Τέλος 1 έως 2 άτομα στα 1000 με ιλαρά θα πεθάνουν. Η ιλαρά είναι ιδιαίτερα βαρεία ασθένεια σε άτομα που δεν διατρέφονται καλά ή είναι ανοσοκατεσταλμένα για κάποια αιτία (λοίμωξη από ιό HIV, λευχαιμία, λέμφωμα, κακοήθεια ή ακτινοθεραπεία).
Σήμερα, παρά την διαθεσιμότητα ασφαλούς, αποτελεσματικού και σχετικά φθηνού εμβολίου για πάνω από 40 χρόνια, η ιλαρά σκοτώνει περισσότερα παιδιά από οποιαδήποτε άλλη νόσο που μπορεί να προληφθεί με εμβόλιο. Το 2004 οι περιπτώσεις ιλαράς υπολογίζονται σε 20 – 30 εκατομμύρια και οι θάνατοι εξ αιτίας της σε 450.000, κυρίως στην Αφρική. Ο εμβολιασμός προστατεύει αποτελεσματικά, αλλά σε ανεπτυγμένες χώρες όπου υπάρχουν θύλακοι μη εμβολιασμένων ατόμων, όπως οι μετανάστες, είναι δυνατόν να υπάρχουν εξάρσεις ιλαράς με προσβολή κυρίως παιδιών που δεν έχουν εμβολιασθεί ή παιδιών που έχουν κάνει μόνο ένα εμβόλιο ή και ανεμβολίαστων νεαρών ενηλίκων. Πάντως, στις χώρες που εφαρμόζεται ο εμβολιασμός, οι σοβαρές επιπλοκές και οι θάνατοι είναι σπάνιοι.

Η ιλαρά στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η τελευταία επιδημία ιλαράς σημειώθηκε το 1996, με την οποία έκλεισε μία περίοδος επιδημικών κύκλων ιλαράς διαρκείας 3-5 ετών. Η διακοπή της δραστηριότητας της ιλαράς στην Ελλάδα οφείλεται στην εισαγωγή του εμβολίου MMR στην Ελλάδα το 1989. Από το 1996 μέχρι το 2005 δεν είχαν αναφερθεί κρούσματα ιλαράς. Το φθινόπωρο του 2005 ξεκίνησε επιδημία ιλαράς στην Ελλάδα, παράλληλα με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η επιδημία ξεκίνησε στην Βόρεια Ελλάδα με σποραδικά κρούσματα το φθινόπωρο του 2005 και κορυφώθηκε το Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Στη Νότια Ελλάδα καταγράφηκαν τα πρώτα κρούσματα τον Ιανουάριο του 2006, με κορύφωση τον Μάιο του ίδιου έτους.  Συνολικά δηλώθηκαν στο ΚΕΕΛΠΝΟ 635 κρούσματα. Κανένα κρούσμα δεν δηλώθηκε μετά τον Ιούλιο 2006. Τα περισσότερα κρούσματα καταγράφηκαν σε ανεμβολίαστα παιδιά οικογενειών τσιγγάνων, από όπου φαίνεται και ότι άρχισε η επιδημία στη Βόρεια Ελλάδα. Επίσης η νόσος επεκτάθηκε και σε νεαρούς ενήλικες του γενικού πληθυσμού που είτε ήσαν ανεμβολίαστοι, είτε είχαν λάβει μόνο μία δόση του εμβολίου. Στην Βόρεια Ελλάδα κυκλοφόρησε ιός ιλαράς γονοτύπου D6 αποκλειστικά, ενώ στην Νότια Ελλάδα εκτός του D6 διαπιστώθηκε η παρουσία και του γονότυπου D4.

Η ερυθρά είναι μεταδοτική εξανθηματική ιογενής νόσος, συνήθως με ήπια συμπτώματα. Η ερυθρά είναι λιγότερο μεταδοτική από την ιλαρά. Η ερυθρά προκαλείται από τον ιό της ερυθράς, έναν RNA ιό που μεταδίδεται μέσω πυρήνων σταγονιδίων ή με στενή επαφή με ασθενή. Ένας ασθενής μπορεί να μεταδίδει την ερυθρά μία εβδομάδα πριν την εμφάνιση του εξανθήματος, μέχρι 1 εβδομάδα μετά την εξαφάνισή του.
Η σημασία της ερυθράς στην δημόσια υγεία είναι μεγάλη, διότι εάν συμβεί κατά τους πρώτους μήνες της κυήσεως, μπορεί να προκληθεί ενδομήτριος θάνατος και αποβολή, ή να γεννηθεί παιδί με συγγενείς βλάβες (σύνδρομο συγγενούς ερυθράς), που μπορεί να περιλαμβάνουν κώφωση, καταρράκτη ή και νοητική καθυστέρηση. Το σύνδρομο συγγενούς ερυθράς είναι σημαντική αιτία τυφλώσεως, κωφώσεως, συγγενούς καρδιοπάθειας και πνευματικής καθυστερήσεως. Παιδιά που έχουν μολυνθεί συγγενώς, μπορεί να μεταδίδουν την ερυθρά για μήνες μετά την γέννησή τους. Παγκοσμίως, υπολογίζεται ότι περισσότερα από 100.000 παιδιά γεννιούνται με συμπτώματα συγγενούς ερυθράς κάθε χρόνο. Οι περισσότερες από τις περιπτώσεις αυτές συμβαίνουν σε αναπτυσσόμενες χώρες που δεν έχουν εισάγει τον υποχρεωτικό εμβολιασμό για την ερυθρά. Μετά την εισαγωγή του τριπλού (MMR- ιλαρά, ερυθρά και παρωτίτιδα) ο αριθμός των αναφερομένων περιστατικών ιλαράς, παρωτίτιδος και ερυθράς καθώς και οι περιπτώσεις συγγενούς ερυθράς έχουν μειωθεί σημαντικά. Πάντως, η συνεχής επιτήρηση και ο εμβολιασμός παραμένουν αναγκαία λόγω της συνεχιζόμενης πιθανότητας εισαγωγής των νόσων αυτών από άλλες χώρες.
Οι επιδημίες ερυθράς συμβαίνουν σε κανονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ανοίξεως. Μεγάλες επιδημίες συμβαίνουν κάθε 6 έως 9 χρόνια.

Στην Ελλάδα σημειώθηκε επιδημία ερυθράς το 1993. Την χρονιά αυτή δηλώθηκαν 25 περιπτώσεις συγγενούς ερυθράς. Μικρότερης έκτασης επιδημία ερυθράς εκδηλώθηκε το 1999 κατά την οποία δηλώθηκαν 1438 κρούσματα ερυθράς και 4 περιπτώσεις συγγενούς ερυθράς. Έκτοτε και μέχρι το 2006 έχουν δηλωθεί λίγα κρούσματα, χωρίς όμως να έχουν επιβεβαιωθεί εργαστηριακά.

Για την παρακολούθηση της ιλαράς και της ερυθράς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει δημιουργήσει δίκτυο εργαστηρίων, από ένα σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα τo Εργαστήριο Αναφοράς Ερυθράς/Ιλαράς έχει ιδρυθεί το 2003 στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur με απόφαση του Υπουργείου Υγείας και αποτελεί μέλος του δικτύου των εθνικών εργαστηρίων, που έχουν δημιουργηθεί σε όλες τις χώρες του κόσμου. Σκοπός των εργαστηρίων αυτών είναι η επιβεβαίωση των κρουσμάτων ιλαράς και ερυθράς (επίκτητης και συγγενούς)  σε κάθε χώρα. Αυτό επιβάλλεται διότι δεν είναι δυνατόν μόνο από την εμφάνιση των συμπτωμάτων να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το εάν ένα εξανθηματικό νόσημα είναι ιλαρά ή ερυθρά, δεδομένου ότι και άλλα εξανθηματικά νοσήματα έχουν ίδια εικόνα. Η επιβεβαίωση των κρουσμάτων είναι επιβεβλημένη για την εκρίζωση των δύο αυτών νοσημάτων.
Η επιβεβαίωση των κρουσμάτων γίνεται με έλεγχο των ειδικών αντισωμάτων έναντι του ιού ιλαράς ή ερυθράς με εξέταση του αίματος του ασθενούς. Επιπλέον στο ΚΑ Ιλαράς/Ερυθράς έχουν αναπτυχθεί μοριακές μέθοδοι για την ανίχνευση του ιού ιλαράς, μέθοδοι απομόνωσης του ιού σε κυτταροκαλλιέργειες, καθώς και ανίχνευσης του ιού με ανοσοφθορισμό.
Η απόδοση του εργαστηρίου και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται ελέγχονται σε ετήσια βάση από την ΠΟΥ.