Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Ιλαράς / Ερυθράς (Διαπιστευμένο από τον WHO)

Υπεύθυνος Εργαστηρίου:  Δρ. Α. Μεντής, Ερευνητής Α’, Ιατρός Βιοπαθολόγος – Κλινικός Μικροβιολόγος Email:  mentis@pasteur.gr

Αρχική

ΙΛΑΡΑ

[spoiler show=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ” hide=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ”]Πρόκειται για οξεία ιογενή λοίμωξη, η οποία χαρακτηρίζεται από πυρετό, βήχα, επιπεφυκίτιδα, εξάνθημα στο βλεννογόνο του στόματος (κηλίδες του Koeplik) και κηλιδοβλατιδώδες εξάνθημα. Προκαλείται τον ιό της ιλαράς, έναν RNA παραμυξοϊό. Η ιλαρά είναι η πλέον μεταδοτική ασθένεια που μολύνει τον άνθρωπο. Mεταδίδεται κυρίως με μικρά σταγονίδια ή με πυρήνες σταγονιδίων από τoν ρινικό βλεννογόνο, την μύτη, τον φάρυγγα και το στόμα του ασθενούς. Η νόσος είναι μεταδοτική 2 έως 4 ημέρες πριν την εμφάνιση του εξανθήματος μέχρι και 2 έως 5 ημέρες μετά την εμφάνισή του, οπότε και ο ιός παύει να ανιχνεύεται στις εκκρίσεις.

H ιλαρά είναι σοβαρή ασθένεια: 6 – 20% των ανθρώπων που θα νοσήσουν από ιλαρά θα έχουν σαν επιπλοκή ωτίτιδα, διάρροια, ή/και πάθηση των πνευμόνων όπως πνευμονία, ενώ 1 στους 1000 ασθενείς με ιλαρά θα αναπτύξει φλεγμονή του εγκεφάλου. Τέλος 1 έως 2 άτομα στα 1000 με ιλαρά θα πεθάνουν. Η ιλαρά είναι ιδιαίτερα βαρειά ασθένεια σε άτομα που δεν διατρέφονται σωστά ή είναι ανοσοκατεσταλμένα για κάποια αιτία (π.χ. από λοίμωξη από ιό HIV, λευχαιμία, λέμφωμα, κακοήθεια ή ακτινοθεραπεία).

H ιλαρά είναι σοβαρή ασθένεια: 6 – 20% των ανθρώπων που θα νοσήσουν από ιλαρά θα έχουν σαν επιπλοκή ωτίτιδα, διάρροια, ή και πάθηση των πνευμόνων όπως πνευμονία, ενώ 1 στους 1000 ασθενείς με ιλαρά θα αναπτύξει φλεγμονή του εγκεφάλου. Τέλος 1 έως 2 άτομα στα 1000 με ιλαρά θα πεθάνουν. Η ιλαρά είναι ιδιαίτερα βαρειά ασθένεια σε άτομα που δεν διατρέφονται καλά ή είναι ανοσοκατεσταλμένα για κάποια αιτία (λοίμωξη από ιό HIV, λευχαιμία, λέμφωμα, κακοήθεια ή ακτινοθεραπεία).

Παρά την διαθεσιμότητα ασφαλούς, αποτελεσματικού και σχετικά φθηνού εμβολίου για πάνω από 40 χρόνια, σήμερα η ιλαρά σκοτώνει περισσότερα παιδιά από οποιαδήποτε άλλη νόσο που μπορεί να προληφθεί με εμβόλιο. Το 2004 υπολογίσθηκε ότι τα κρούσματα ιλαράς ήταν 20 – 30 εκατομμύρια και οι θάνατοι εξ αιτίας της έφθασαν τις 450.000, κυρίως στην Αφρική. Ο εμβολιασμός προστατεύει αποτελεσματικά αλλά ακόμη και σε ανεπτυγμένες χώρες όπου υπάρχουν θύλακοι μη εμβολιασμένων ατόμων, όπως οι μετανάστες, είναι δυνατόν να υπάρχουν εξάρσεις ιλαράς με προσβολή κυρίως παιδιών που δεν έχουν εμβολιασθεί ή παιδιών που έχουν κάνει μόνο μία δόση, καθώς και ανεμβολίαστων νεαρών ενηλίκων. Πάντως, στις χώρες που εφαρμόζεται ο εμβολιασμός, οι σοβαρές επιπλοκές και οι θάνατοι είναι σπάνιοι.

[/spoiler]

Η ΙΛΑΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

[spoiler show=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ” hide=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ”]Στην Ελλάδα η τελευταία μεγάλη επιδημία ιλαράς σημειώθηκε το 1996, με την οποία έκλεισε μία περίοδος επιδημικών κύκλων ιλαράς διαρκείας 3-5 ετών. Η διακοπή της δραστηριότητας της ιλαράς στην Ελλάδα οφείλεται στην εισαγωγή του τριπλού εμβολίου για ιλαρά, ερυθρά και παρωτίτιδα (MMR) στην Ελλάδα το 1989. Από το 1996 μέχρι το 2005 δεν είχαν αναφερθεί κρούσματα ιλαράς. Τα έτη 2005 και 2010 υπήρξε συρροή κρουσμάτων ιλαράς που διερευνήθηκαν από το Εθνικό Εργαστήριο Ιλαράς/Ερυθράς. Τα αποτελέσματα της εργαστηριακής επιτήρησης των δύο επιδημιών ιλαράς 2005-2006 και 2010 περιγράφονται παρακάτω.[/spoiler]

ΕΡΥΘΡΑ

[spoiler show=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ” hide=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ”]Η ερυθρά είναι μεταδοτική εξανθηματική ιογενής νόσος, συνήθως με ήπια συμπτώματα και είναι είναι λιγότερο μεταδοτική από την ιλαρά. Η ερυθρά προκαλείται από τον ιό της ερυθράς, έναν RNA ιό που μεταδίδεται μέσω πυρήνων σταγονιδίων ή με στενή επαφή με ασθενή. Ένας ασθενής μπορεί να μεταδίδει την ερυθρά μία εβδομάδα πριν την εμφάνιση και μέχρι 1 εβδομάδα μετά την εξαφάνισή του εξανθήματος.

Η σημασία της ερυθράς στην δημόσια υγεία είναι μεγάλη, διότι εάν συμβεί κατά τους πρώτους μήνες της κυήσεως, μπορεί να προκληθεί ενδομήτριος θάνατος και αποβολή, ή να γεννηθεί παιδί με συγγενείς βλάβες (σύνδρομο συγγενούς ερυθράς), στις οποίες συμπεριλαμβάνονται κώφωση, καταρράκτης ή και νοητική καθυστέρηση. Το σύνδρομο συγγενούς ερυθράς είναι σημαντική αιτία τυφλώσεως, κωφώσεως, συγγενούς καρδιοπάθειας και πνευματικής καθυστερήσεως. Παιδιά που έχουν μολυνθεί συγγενώς, μπορεί να μεταδίδουν την ερυθρά για μήνες μετά τη γέννησή τους. Παγκοσμίως, υπολογίζεται ότι περισσότερα από 100.000 παιδιά γεννιούνται με συμπτώματα συγγενούς ερυθράς κάθε χρόνο. Οι περισσότερες από τις περιπτώσεις αυτές συμβαίνουν σε αναπτυσσόμενες χώρες που δεν έχουν εισάγει τον υποχρεωτικό εμβολιασμό για την ερυθρά. Μετά την εισαγωγή του τριπλού εμβολίου MMR, ο αριθμός των αναφερομένων περιστατικών ιλαράς, παρωτίτιδος και ερυθράς καθώς και οι περιπτώσεις συγγενούς ερυθράς έχουν μειωθεί σημαντικά. Πάντως, η συνεχής επιτήρηση και ο εμβολιασμός παραμένουν αναγκαία λόγω της συνεχιζόμενης πιθανότητας εισαγωγής των νόσων αυτών από άλλες χώρες.

[/spoiler]

ΕΡΥΘΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

[spoiler show=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ” hide=”Για πληροφορίες πατήστε εδώ”]Στην Ελλάδα σημειώθηκε επιδημία ερυθράς το 1993. Την χρονιά αυτή δηλώθηκαν 25 περιπτώσεις συγγενούς ερυθράς. Μικρότερης έκτασης επιδημία ερυθράς εκδηλώθηκε το 1999 κατά την οποία δηλώθηκαν 1438 κρούσματα ερυθράς και 4 περιπτώσεις συγγενούς ερυθράς. Έκτοτε και μέχρι σήμερα έχουν δηλωθεί ελάχιστα κρούσματα, χωρίς όμως να έχουν επιβεβαιωθεί εργαστηριακά.[/spoiler]

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΟΣ, ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ Υπεύθυνη Ποιότητας: Δρ. Ε. Χορευτή

Το εργαστήριο διαπιστεύεται κάθε χρόνο από τον ΠΟΥ μετά από σχετικό έλεγχο. Για την Διαπίστευση λαμβάνονται υπ΄όψιν παράμετροι λειτουργίας του εργαστηρίου και τα αποτελέσματα του Proficiency testing και του Διεργαστηριακού Ελέγχου.

  • Proficiency testing: Το εργαστήριο λαμβάνει κάθε χρόνο από τον ΠΟΥ panel δειγμάτων ορών για έλεγχο επάρκειας των μεθόδων προσδιορισμού των IgM ειδικών αντισωμάτων έναντι των ιών ερυθράς και ιλαράς.
  • Διεργαστηριακός έλεγχος: Κάθε χρόνο το εργαστήριο στέλνει για επιβεβαίωση το 10% περίπου των θετικών δειγμάτων για παρουσία IgM αντισωμάτων έναντι ιών ερυθράς και ιλαράς στο WHO European Regional Reference Laboratory for Measles and Rubella (Λουξεμβούργο)
  • H μέθοδος “Προσδιορισμός IgΜ αντισωμάτων έναντι του ιού της ερυθράς” έχει διαπιστευτεί από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ),  κατά ΕΛΟΤ EN ISO 15189:2007 ( Αριθμός Πιστοποιητικού 623).
  • Επισης, η μέθοδος “Προσδιορισμός IgΜ αντισωμάτων έναντι του ιού της ιλαράς” έχει διαπιστευτεί από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ), κατά ΕΛΟΤ EN ISO 15189:2007 ( Αριθμός Πιστοποιητικού 623).

Εργαστήρια αναφοράς Εργαστήρια αναφοράς

Για την παρακολούθηση της ιλαράς και της ερυθράς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει δημιουργήσει δίκτυο εργαστηρίων, ένα σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα τo Εργαστήριο Αναφοράς Ιλαράς/Ερυθράς ιδρύθηκε το 2003 στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur με απόφαση του Υπουργείου Υγείας και αποτελεί μέλος του παγκοσμίου δικτύου εθνικών εργαστηρίων. Σκοπός των εργαστηρίων αυτών είναι η επιβεβαίωση των κρουσμάτων ιλαράς και ερυθράς (επίκτητης και συγγενούς) σε κάθε χώρα. Αυτό επιβάλλεται διότι δεν είναι δυνατόν μόνο από την εμφάνιση των συμπτωμάτων να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το εάν ένα εξανθηματικό νόσημα είναι ιλαρά ή ερυθρά, δεδομένου ότι και άλλα εξανθηματικά νοσήματα έχουν ίδια κλινική εικόνα. Η επιβεβαίωση των κρουσμάτων είναι επιβεβλημένη για την εκρίζωση των δύο αυτών νοσημάτων.

Η επιβεβαίωση των κρουσμάτων γίνεται με έλεγχο των ειδικών αντισωμάτων έναντι των ιών της ιλαράς και ερυθράς με εξέταση του ορού αίματος του ασθενούς. Επιπλέον, στο Εθνικό Εργστήριο Ιλαράς/Ερυθράς έχουν αναπτυχθεί μοριακές μέθοδοι για την ανίχνευση του ιού ιλαράς, καθώς και μέθοδοι απομόνωσης του ιού σε κυτταροκαλλιέργειες. Το σύνολο των διαθέσιμων μεθόδων περιγράφεται στους πίνακες 1 και 2.

Στα αντικείμενα του Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς Ιλαράς/Ερυθράς περιλαμβάνονται:

  • Η εργαστηριακή επιτήρηση της ιλαράς και ερυθράς στην Ελλάδα σε συνεργασία με το ΚΕΕΛΠΝΟ
  • Η εργαστηριακή επιβεβαίωση υπόπτων κρουσμάτων ιλαράς και ερυθράς
  • Η πραγματοποίηση διαδικασιών εσωτερικού και εξωτερικού εργαστηριακού ποιοτικού ελέγχου
  • Η αναφορά ελέγχου κλινικών δειγμάτων στον WHO κάθε μήνα
  • Ο ετήσιος έλεγχος καταλληλότητας Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς Ιλαράς/Ερυθράς

Πατήστε εδώ για να κατεβάσετε τον πίνακα 1 σε αρχείο pdf. pinakas1   Πατήστε εδώ για να κατεβάσετε τον πίνακα 2 σε αρχείο pdf. pinakas2     ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΙΛΑΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2005 ΚΑΙ 2010   Επιδημία 2005-2006

Η επιδημία ξεκίνησε με σποραδικά κρούσματα το φθινόπωρο του 2005 στην Βόρεια Ελλάδα όπου και κορυφώθηκε το Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Στη Νότια Ελλάδα καταγράφηκαν τα πρώτα κρούσματα τον Ιανουάριο του 2006, με κορύφωση τον Μάιο του ίδιου έτους. Συνολικά δηλώθηκαν στο ΚΕΕΛΠΝΟ 635 κρούσματα. Κανένα κρούσμα δεν δηλώθηκε μετά τον Ιούλιο του 2006. Τα περισσότερα κρούσματα καταγράφηκαν σε ανεμβολίαστα παιδιά οικογενειών αθιγγάνων, από όπου η νόσος επεκτάθηκε και σε νεαρούς ενήλικες του γενικού πληθυσμού που είτε ήσαν ανεμβολίαστοι, είτε είχαν λάβει μόνο μία δόση του εμβολίου.  Στην Βόρεια Ελλάδα κυκλοφόρησε ιός ιλαράς γονοτύπου D6 αποκλειστικά, ενώ στην Νότια Ελλάδα εκτός του D6 διαπιστώθηκε η παρουσία και του γονότυπου D4.

Επιδημία 2010 και 2011

Από τον Ιανουάριο μέχρι και το Σεπτέμβριο του 2010 παρατηρήθηκε νέα συρροή κρουσμάτων ιλαράς στην Ελλάδα. Η πλειονότητα των κρουσμάτων παρατηρήθηκε στη Δυτική Πελοπόννησο στην περιοχή της Ηλείας και στην Κρήτη. Τα κρούσματα ανήκαν σε τρεις κατηγορίες: αθίγγανοι Βουλγαρικής εθνικότητος που εργάζοντο ως εποχιακοί εργάτες, Έλληνες αθίγγανοι και άτομα ελληνικού πληθυσμού. Την Άνοιξη του 2011 παρατηρήθηκαν μερικά κρούσματα ιλαράς, χωρίς όμως να υπάρξει συνέχεια στην έξαρση. Όλοι οι ιοί ιλαράς που ελέγχθηκαν ανήκαν στον γονότυπο D4, εκτός από έναν που ανήκε στον D6.

Λήψη δειγμάτων

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΚΑΙ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ

Σε περίπτωση υπόπτων κρουσμάτων ερυθράς ή ιλαράς οι ιατροί πρέπει να δηλώνουν τα κρούσματα στο ΚΕΕΛΠΝΟ και να αποστέλλουν κλινικά δείγματα για εργαστηριακή επιβεβαίωση των κρουσμάτων για περαιτέρω εργαστηριακό έλεγχο. Κλινικά δείγματα τα οποία πρέπει να αποστέλλονται είναι:

  1. ορός αίματος που έχει ληφθεί 4 – 30 ημέρες μετά την εμφάνιση του ύποπτου εξανθήματος για προσδιορισμό των ειδικών IgM αντισωμάτων έναντι του ιού ιλαράς ή ερυθράς
  2. Δείγματα του αναπνευστικού συστήματος (ρινοφαρυγγικό, στοματοφαρυγγικό επίχρισμα), ούρα και αίμα με αντιπηκτικό, τα οποία συλλέγονται μετά την εμφάνιση του εξανθήματος.

Η αποστολή των σχετικών παραπεμπτικών εξέτασης για ιλαρά και ερυθρά καθώς και για συγγενή ερυθρά με τα κλινικά δείγματα είναι απαραίτητη. Λεπτομερείς οδηγίες για τη συλλογή και αποστολή δειγμάτων βρίσκονται στο σχετικό έντυπο.

3.  Για αποστολή δειγμάτων από ιδιώτες ιατρούς πληροφορίες δίνονται από το Διαγνωστικό Τμήμα ΕΙΠ.

 

Δημοσιεύσεις ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

  1. Kremer JR, Brown KE, Jin L et al. High genetic diversity of measles virus, World Health Organization European Region, 2005-2006. Emerg Infect Dis 2008;14:107-14.
  2. Kokotas S, Bolanaki E, Sgouras D, Pogka V, Logotheti M, Kossivakis A, Horefti E, Papadakos K, Mentis A. Cocirculation of genotypes D4 and D6 in Greece during the 2005 to 2006 measles epidemic. Diagnostic Microbiology and Infectious Diseases 2008.
  3. Λογοθέτη Μ, Κόκοτας Σ, Χορευτή Ε, Γιαννάκη Μ, Πάγκαλη Α, Πόγκα Β, Παπαδάκος Κ, Κανσουζίδου Α, Σπάλα Γ, Παναγιωτόπουλος Τ, Γεωργακοπούλου Θ, Σγούρας Δ, Μεντής Α. Εργαστηριακή Διερεύνηση Επιδημίας Ιλαράς στην Ελλάδα, 2005-2006. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 2008.

Μέλη Δρ Ανδρέας Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος, Υπεύθυνος Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς mentis@pasteur.gr, τηλ: 210 6478816 Δρ Ελίνα Χορευτή, Βιολόγος, Ειδικός Επιστήμων, Τεχνικός Υπεύθυνος εργαστηρίου, email: horefti@pasteur.gr, τηλ: 210 6478819 Β.Πόγκα, Μοριακός Βιολόγος, μερική απασχόληση, τηλ:2106478822, vpoga@pasteur.gr