Εργαστήριο Κυτταρικής και Μοριακής Νευροβιολογίας

Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Ρεβέκκα Μάτσα , PhD
Τηλ: 210 6478843, Email: rmatsa@pasteur.gr

Αρχική

Το εργαστήριο Κυτταρικής και Μοριακής Νευροβιολογίας ασχολείται με τη μεταφραστική έρευνα στους τομείς της ανάπτυξης και της αναγέννησης του νευρικού συστήματος. Η έρευνα του εργαστηρίου εστιάζεται σε δύο βασικά σημεία: το πρώτο είναι η  κατανόηση των κυτταρικών και μοριακών μηχανισμών που συμμετέχουν στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος και επάγουν τη νευρογένεση, τη μετανάστευση των μεταμιτωτικών νευρώνων και τη μυελινοποίηση των αξόνων τους. Το δεύτερο είναι η νευρική αναγέννηση και επαναμυελινοποίηση μετά από τραυματισμούς ή άλλες νευροεκφυλιστικές βλάβες του νευρικού συστήματος.

Τα δύο θέματα είναι αλληλένδετα: οι μηχανισμοί που σχετίζονται με την ανάπτυξη εμπλέκονται  σε μεγάλο βαθμό στην αναγέννηση μετά από τραυματισμό. Έτσι, η κατανόηση των μηχανισμών αυτών και η ταυτοποίηση των εμπλεκόμενων μορίων έχει άμεσo ενδιαφέρον όχι μόνο σε επίπεδο βασικής έρευνας, αλλά και με την προοπτική κλινικής εφαρμογής στην αποκατάσταση τραυματισμών και την θεραπεία νευροεκφυλιστικών – απομυελινοποιητικών νοσημάτων του νευρικού ιστού.

Πρόσφατα έχουμε ξεκινήσει μια νέα μελέτη για τη δημιουργία βλαστικών κυττάρων από διαφοροποιημένα ενήλικα κύτταρα με σκοπό τη χρησιμοποίησή τους τους στην Αναγεννητική Ιατρική. Μελετάμε τους μηχανισμούς που γυρνούν πίσω το αναπτυξιακό ρολόϊ των ενήλικων διαφοροποιημένων κυττάρων και στη συνέχεια τα διαφοροποιούμε εκ νέου σε νευρικά κύτταρα. Σκοπός μας είναι η δημιουργία ενός ρεπερτορίου νευρώνων για τη μελέτη της παθοφυσιολογίας και τη θεραπεία ανθρώπινων νευροεκφυλιστικών ασθενειών.

Για τις μελέτες μας εφαρμόζουμε:

1) Βιοαπεικονιστικές μεθόδους για την παρατήρηση και καταγραφή ζωντανών κυττάρων και οργανοτυπικών ιστοκαλλιεργειών εγκεφάλου (time-lapse microscopy) που μας επιτρέπουν να παρακολουθούμε θεμελιώδεις βιολογικές διεργασίες, όπως ο πολλαπλασιασμός, η μετανάστευση και η διαφοροποίηση. Παράλληλα, χρησιμοποιούμε συνεστιακή μικροσκοπία σάρωσης (confocal laser scanning microscopy) για την ταυτόχρονη ανίχνευση έως και 3 κυτταρικών πρωτεϊνών οι οποίες έχουν σημανθεί με διαφορετικά φθοριοχρώματα (τριπλές ανοσοϊστοχημικές χρώσεις).

Σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία αναβάθμισης της Μονάδας Συνεστιακής Μικροσκοπίας έτσι ώστε να περιλαμβάνει δυνατότητα πολυφωτονικής μικροσκοπίας για την παρατήρηση και καταγραφή διεργασιών βαθειά μέσα στα κύτταρα και τους ιστούς του οργανισμού. Η δημιουργία της νέας αυτής μονάδας πραγματοποιείται με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα FP7 REGPOT – Neurosign 2010-2013 για την Ανάπτυξη Κέντρου Αριστείας στη Νευρική Σηματοδότηση, το οποίο επέτυχαν οι ερευνητές του Ινστιτούτου Σ. Τζάρτος, Ρ. Μάτσα και L. Probert.

2) Κυτταρομετρία ροής (fluorescence activated cell sorting, FACS) για τον διαχωρισμό κυτταρικών πληθυσμών

Έχουμε αναπτύξει και εφαρμόσει:

α. Ανασυνδυασμένους ιϊκούς φορείς, όπως αδενοϊούς, ρετροϊούς, λεντιϊούς και εντομοϊούς, για την έκφραση πρωτεϊνών σε κύτταρα θηλαστικών ex vivo και in vivo καθώς και για την καταστολή της έκφρασης συγκεκριμένων γονιδίων με τη χρήση ιϊκών κατασκευών σε συνδυασμό με την τεχνολογία RNA interference (si-RNAs και shRNAs).

β. Καλλιέργεια και ex vivo γενετική τροποποίηση νευρικών εμβρυικών και ενήλικων βλαστοκυττάρων με σκοπό την ανάπτυξη κυτταρικών θεραπειών για νευροεκφυλιστικές νόσους και τραύματα του εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού.

γ. Πειραματική μικροχειρουργική και κυτταρική μεταμόσχευση σε πειραματικά μοντέλα νευροεκφυλισμού και τραυματισμού του εγκεφάλου ή του νωτιαίου μυελού και αποτίμηση της ανατομικής και λειτουργικής ανάκαμψης των ζώων.

δ. Πειραματικά μοντέλα διαγονιδιακών και knock-out ποντικών για τη μελέτη της ανάπτυξης και της λειτουργίας του εγκεφάλου.

ε. Δημιουργία πολυδύναμων βλαστικών κυττάρων από ενήλικα δερματικά κύτταρα και διαφοροποίηση σε νευρικά κύτταρα.

Εκπαίδευση

Το Εργαστήριο έχει παράδοση στην εκπαίδευση νέων επιστημόνων στον τομέα των Βιοϊατρικών επιστημών και ειδικότερα των Νευροεπιστημών. Σε συνεργασία με τα Τμήματα Βιολογίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας και της Πάτρας, όπως επίσης και με την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας, δέχεται μεταπτυχιακούς φοιτητές για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής ή διπλωματικής εργασίας ειδίκευσης (Master’s). Οι ερευνητές του Εργαστηρίου διδάσκουν σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα του Πανεπιστημίου ενώ επίσης επιβλέπουν την εκπόνηση διπλωματικών εργασιών προπτυχιακών φοιτητών.

Η Ρεβέκκα Μάτσα είναι εκλεγμένο μέλος της Schools Committee (http://fens.mdc-berlin.de/about/committee/schools.php) της Ομοσπονδίας των Ευρωπαϊκών Εταιρειών Νευροεπιστημών (Federation of European Neuroscience Societies, FENS) και μέλος της Οργανωτικής/Επιστημονικής Επιτροπής, αντίστοιχα, δύο διεθνών επιστημονικών διοργανώσεων που θα λάβουν χώρα το 2011:

  • 23rd Meeting of International Neurochemistry Society, Athens 28 Aug-1 Sept 2011.
  • 10th European Meeting on Glial Cell Function in Health and Disease, Prague 13-17 September 2011.

Μαζί με τη Δήμητρα Θωμαΐδου έχουν διοργανώσει στο παρελθόν τα εξής σχολεία:

  • 2001 FEBS/EMBO Advanced Course: From differentiation to death of nerve cells, Spetses.
  • 2003 FENS/IBRO Winter School: NEURAL STEM CELLS from specification and nervous system patterning to therapies for neurodegenerative diseases, Kitzbuhel, Austria.

Το Εργαστήριο συνδιοργανώνει και συμμετέχει στις Ανοικτές Θύρες του Ινστιτούτου, στις Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Σχολείων, στα Σεμινάρια Προηγμένης Οπτικής Μικροσκοπίας και στις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται από την Ελληνική Εταιρεία Νευροεπιστημών και την Dana Alliance for Brain Research, στα πλαίσια της Παγκόσμιας Εβδομάδας Ευαισθητοποίησης του Κοινού στην Έρευνα του Εγκεφάλου.

Ερευνητικά προγράμματα

Ερευνητικά προγράμματα

Οι κύριοι ερευνητικοί άξονες στους οποίους κινούνται οι δραστηριότητες του εργαστηρίου συνοψίζονται ως εξής:

1. Γονίδια που προκαλούν τη διαφοροποίηση των νευρικών βλαστοκυττάρων

Ο πολλαπλασιασμός και η διαφοροποίηση των νευρικών βλαστοκυττάρων αποτελούν αλληλοεξαρτώμενες αλλά αντίρροπες αναπτυξιακές διεργασίες που ρυθμίζουν τον αριθμό των νευρώνων που παράγονται και επομένως επηρεάζουν τη σωστή λειτουργία του νευρικού συστήματος στο ενήλικο άτομο. Έχουμε προσδιορίσει και μελετάμε τη νευροειδική πρωτεΐνη ΒΜ88/Cend1 που συμμετέχει στις σύνθετες διεργασίες που οδηγούν τα νευρικά βλαστοκύτταρα του εμβρυικού αλλά και του ενήλικου ΚΝΣ να βγουν από τον κυτταρικό κύκλο και να διαφοροποιηθούν σε νευρικά κύτταρα. Προνευρικά γονίδια, μεταξύ των οποίων η neurogenin 1, προσδένονται στον υποκινητή του γονιδίου ΒΜ88/Cend1 και ρυθμίζουν την έκφραση της πρωτεΐνης.

Χρησιμοποιώντας κυτταρικά και ζωϊκά πειραματικά μοντέλα έχουμε δείξει ότι η διττή δράση της πρωτεΐνης ΒΜ88/Cend1 στη ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και της διαφοροποίησης πραγματοποιείται με:

α) Ανταγωνισμό με το μονοπάτι κυτταρικής σηματοδότησης που ενεργοποιείται από τον παράγοντα sonic hedgehog με αποτέλεσμα τη μετατόπιση της ρυθμιστικής πρωτείνης του κυτταρικου κύκλου κυκλίνης D1 από τον πυρήνα στο κυτταρόπλασμα και την αποικοδόμησή της μέσω του πρωτεασώματος

β) Ενεργοποίηση του μονοπατιού p53–p21–πρωτεΐνης του ρετινοβλαστώματος pRb που σηματοδοτεί την έξοδο από τον κυτταρικό κύκλο και

γ) Παρεμπόδιση της δράσης του υποδοχέα Notch με αποτέλεσμα τη διαφοροποίηση των νευρικών βλαστοκυττάρων σε νευρώνες.

Με τη χρήση της γονιδιωματικής και πρωτεομικής τεχνολογίας καθώς και της ζύμης δύο υβριδίων έχουμε προσδιορίσει πρόσφατα νέους παράγοντες που αλληλεπιδρούν με την πρωτεΐνη ΒΜ88/Cend1 και φαίνεται να σχετίζονται με την αποσταθεροποίηση της κυκλίνης D1. Στόχος μας είναι η σε βάθος μελέτη των μηχανισμών που ρυθμίζουν τον πολλαπλασιασμό και τη διαφοροποίηση των πρόδρομων νευρικών κυττάρων, τόσο κατά την ανάπτυξη όσο και στο ενήλικο άτομο, με τη βοήθεια προσεγγίσεων της Βιολογίας Συστημάτων και Βιοαπεικονιστικών μεθόδων πολυφωτονικής μικροσκοπίας. Οι μελέτες αυτές αναμένεται να συνεισφέρουν σε εφαρμογές κυτταρικών θεραπειών για νευροεκφυλιστικά νοσήματα και τραύματα του νευρικού συστήματος.

2. Γενετικά τροποποιημένα νευρικά βλαστικά και μυελινοποιητικά κύτταρα για την αντιμετώπιση νευροεκφυλιστικών νόσων και τραυματισμών του νευρικού συστήματος.

Οι θεραπείες κυτταρικής αντικατάστασης αποτελούν  ιδιαίτερα ελκυστική προοπτικ, δεδομένης της αδυναμίας του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) να αποκαθιστά αποτελεσματικά τις βλάβες που προέρχονται από νευροεκφυλιστικές νόσους ή τραυματισμούς.

Υπάρχουν δύο βασικά ζητούμενα στη χρήση νευρικών βλαστοκυττάρων για το σκοπό αυτό: η ενίσχυση της επιβίωσης μετά από μεταμόσχευση στον ιστό, και η προαγωγή της διαφοροποίησης προς τους επιθυμητούς κυτταρικούς τύπους. Στο Εργαστήριο χρησιμοποιούμε νευρικά βλαστοκύτταρα τα οποία έχουν υποστεί γενετική τροποποίηση έτσι ώστε να εκφράζουν είτε αυξητικούς παράγοντες είτε μόρια που επηρεάζουν τη διαφοροποίησή τους, με  ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε in vivo πειραματικά μοντέλα.

2.1 Νευρικά βλαστοκύτταρα που παράγουν τον ινσουλινοειδή αυξητικό παράγοντα IGF-1: Μεταμοσχευση σε μοντέλο επιληψίας. Νευρικά βλαστοκύτταρα που παράγουν τον ινσουλινοειδή αυξητικό παράγοντα IGF-1 διαφοροποιούνται σε μεγαλύτερο βαθμό σε νευρώνες, ενώ παράλληλα έχουν αυξημένη ικανότητα διείσδυσης στον εγκεφαλικό ιστό, όπως πιστοποιείται μετά από μεταμόσχευση σε οργανοτυπικές καλλιέργειες τομών εγκεφαλικού φλοιού. Επιπρόσθετα τα κύτταρα αυτά φαίνεται ότι έχουν θεραπευτικά αποτελέσματα μετά από μεταμόσχευση σε μοντέλα ποντικών που μιμούνται τις ανθρώπινες επιληπτικές βλάβες (σε συνεργασία με το Τμήμα Νοσηλευτικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Αθηνών).

2.2 Νευρικά βλαστοκύτταρα που υπερεκφράζουν την πρωτεΐνη BM88/Cend1: Μεταμόσχευση σε μοντέλο διεσδυτικού τραύματος του εγκεφάλου. Υπερέκφραση της πρωτεΐνης BM88/Cend1 σε νευρικά βλαστοκύτταρα, με τη βοήθεια λεντιϊκού φορέα, και μεταμόσχευση στον τραυματισμένο εγκεφαλικό φλοιό του ποντικού έχει ευεργετικά αποτελέσματα, τόσο στην προαγωγή της νευρωνικής διαφοροποίησης των μεταμοσχευμένων κυττάρων και της ενσωμάτωσής τους στον τραυματισμένο ιστό, όσο και στον περιορισμό της αστρογλοιακής ουλής, η οποία επιδρά ανασταλτικά στην αναγέννηση του νευρικού ιστού.

 

2.3 Κύτταρα Schwann: Μεταμόσχευση σε μοντέλο τραυματισμού του νωτιαίου μυελού. Τα κύτταρα Schwann αποτελούν τα μυελινοποιητικά κύτταρα του περιφερικού νευρικού συστήματος (ΠΝΣ) και συνιστούν έναν εναλλακτικό κυτταρικό τύπο για θεραπευτική μεταμόσχευση. Μεταξύ των πλεονεκτημάτων που προσφέρουν, συγκαταλέγονται η εύκολη απομόνωση και καλλιέργεια των κυττάρων αυτών από περιφερικά νεύρα, η ενδεχόμενη χρήση τους σε αυτόλογες μεταμοσχεύσεις, το γεγονός ότι δεν αποτελούν ανοσολογικό στόχο σε αυτοάνοσες απομυελινωτικές νόσους και τέλος η ικανότητά τους να υποστηρίζουν με αποτελεσματικό τρόπο την αναγέννηση των νευραξόνων του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ωστόσο η μετανάστευση και η ενσωμάτωσή τους στο κεντρικό νευρικό σύστημα είναι περιορισμένη, ως αποτέλεσμα αρνητικών διακυτταρικών αλληλεπιδράσεων, κυρίως με τα αστροκύτταρα του ΚΝΣ. Η μεταβολή του προφίλ έκφρασης συγκεκριμένων μορίων συναφείας (PSA-NCAM, L1) στα κύτταρα Schwann μετά από γενετική τροποποίηση με ιϊκή γονιδιακή μεταφορά, μας έχει επιτρέψει να ξεπεράσουμε τη δυσκολία της ενσωμάτωσης στο ΚΝΣ και να επιτύχουμε, τόσο ιστολογικά όσο και λειτουργικά, βελτιωμένα αποτελέσματα μετά από μεταμόσχευση σε μοντέλα τραύματος του νωτιαίου μυελού.

2.4 Βιοτεχνητά νεύρα επενδεδυμένα με κύτταρα Schwann για τη γεφύρωση ελλειμμάτων περιφερικών νεύρων. Η ίδια στρατηγική που περιγράφεται ανωτέρω έχει δώσει εξ ίσου ενθαρρυντικά αποτελέσματα και στο ΠΝΣ, στο οποίο η γεφύρωση μεγάλων νευρικών ελλειμμάτων γίνεται με τη χρήση βιοτεχνητών νεύρων, αποικοδομήσιμων αγωγών δηλαδή, εσωτερικά επιστρωμένων με κύτταρα Schwann. Το επόμενο βήμα που αναπτύσσεται σε αυτό το σκέλος της έρευνας του Εργαστηρίου περιλαμβάνει τη χρήση   ανθρώπινων κυττάρων Schwann για κυτταρικές θεραπείες του ΚΝΣ και ΠΝΣ.

 

3. Εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα και επαγόμενα πολυδύναμα κύτταρα: δημιουργία ρεπερτορίου νευρώνων για εφαρμογές Αναγεννητικής Ιατρικής.  Στα πλαίσια της ανάπτυξης κυτταρικών θεραπειών για νευροεκφυλιστικά νοσήματα και τραυματισμούς του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού, έχουμε εισαγάγει στο Εργαστήριο τη μελέτη εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων ποντικού και ανθρώπου και την κατευθυνόμενη διαφοροποίησή τους σε νευρικά κύτταρα. Οι προοπτικές για την εφαρμογή κυτταρικών θεραπειών με βλαστοκύτταρα πήραν νέα ώθηση με τη δημιουργία επαγόμενων πολυδύναμων κυττάρων (induced pluripotent stem cells; iPS) από ενήλικα διαφοροποιημένα κύτταρα. Τα iPS είναι πολυδύναμα κύτταρα με ιδιότητες που μοιάζουν με αυτές των εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων και εν δυνάμει μπορούν να χρησιμοποιηθούν, μετά από κατευθυνόμενη διαφοροποίηση σε νευρικά κύτταρα, για την αντικατάσταση των κατεστραμμένων κυττάρων του εγκεφάλου ή του νωτιαίου μυελού. Οι προσπάθειές μας επικεντρώνονται στην κατασκευή iPS κυττάρων από ανθρώπινα δερματικά κύτταρα (ινοβλάστες) υγιών ατόμων και ασθενών με νευροεκφυλιστικά νοσήματα και την εφαρμογή τους σε μελέτες της παθοφυσιολογίας νευροεκφυλιστικών ασθενειών καθώς και σε κυτταρικές θεραπείες. Παράλληλα μελετάμε τους μηχανισμούς αποδιαφοροποίησης των ενήλικων διαφοροποιημένων κυττάρων με τη χρήση εναλλακτικών τρόπων επαναπρογραμματισμού, απουσία ιϊκών φορέων.

Μέλη

Eρευνητές

Ρεβέκκα Μάτσα, PhD – Ερευνήτρια Α’, Υπεύθυνη εργαστηρίου
Email: rmatsa@pasteur.gr, Tηλ: 2106478 843

Δήμητρα Θωμαΐδου, PhD – Ερευνήτρια Β’
Email: thomaidou@pasteur.gr, Τηλ.: 210 6478 833

Aλέξανδρος A. Λάβδας, MSc, PhD – Ερευνητής Γ’
Email: alavdas@pasteur.gr, Τηλ.: 210 6478 837

Μαρία Γαϊτάνου, PhD – Ερευνήτρια Δ’
Email: mgaitanou@pasteur.gr, Τηλ.: 210 6478 837

Ειδικοί Λειτουργικοί Επιστήμονες (ΕΛΕ)

Φλωρεντία Παπαστεφανάκη, PhD, ΕΛΕ Δ’
Email: fpapastefanaki@pasteur.gr, Τηλ.:2106478 837

Mεταδιδακτορικοί ερευνητές

Γεωργία Kουρούπη, ΜSc, PhD
Email: gkouroupi@pasteur.gr, Τηλ.:2106478 837

Παρασκευή Ν Κουτσουδάκη, MRes, PhD
Email: pkoutsoudaki@pasteur.gr, Τηλ: 210-6478837

Νέλλη Προδρομίδου, PhD
Email: kprodromidou@pasteur.gr , Τηλ.:2106478 837

 

Υποψήφιοι Διδάκτορες

Κωνσταντίνος Τσιώρας, BSc
Email: ktsioras@pasteur.gr, Τηλ.:2106478 837

Κατερίνα Αραβαντινού, MRes
Email: karavantinou@pasteur.gr, Τηλ.:2106478 837

Επισκέπτες Ερευνητές

2005: Monique Dubois Dalcq, Prof. of Neurovirology, Institut Pasteur and Honorary Professor, National Institutes of Health, USA

2010: Νέλλυ Προδρομίδου, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Τμήμα Φαρμακολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

 

 

Παλαιά μέλη

Όνομα

Θέση στο εργαστήριο

Σημερινή θέση

Γεωργία Μακρή

Διδακτορική φοιτήτρια Μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Department of Neurology, Johns Hopkins University School of Medicine
Μαριτίνα Σεργάκη Διδακτορική φοιτήτρια Μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Division of Molecular Neurobiology, Department of Neuroscience, Karolinska Institute
Λήδα Κατσιμπάρδη Διδακτορική φοιτήτρια Μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Department of Stem Cell and Regenerative Biology, Harvard Stem Cell Institute
Γιασεμή Κουτμάνη Διδακτορική φοιτήτρια Ειδική Τεχνική Επιστήμων, Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών
Χρύσα Κιούση Διδακτορική φοιτήτρια Αναπ. Καθηγήτρια, Department of Pharmaceutical Sciences, Oregon State University
Όλγα Παπαδόδημα Διδακτορική φοιτήτρια Ειδική λειτουργική επιστήμων, Ινστιτούτο Βιολογικών ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών
Ευφροσύνη Μερκούρη Διδακτορική φοιτήτρια Λέκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ευφροσύνη Μπούτου Διδακτορική φοιτήτρια Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών
Παναγιώτης Πολίτης Μεταδιδακτορικός ερευνητής Ερευνητής Δ’ (βαθμίδα λέκτορα), Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών

Roser Masgrau-       Juanola

Μεταδιδακτορική ερευνήτρια Επικεφαλής ερευνητικής ομάδας, Ινστιτούτο Νευροεπιστημών, Universitat Autònoma de Barcelona
Νίκη Γεωργοπούλου Μεταδιδακτορική ερευνήτρια

Catherine Ηurel-Γκούμα

Ειδική λειτουργική επιστήμων
Στάθης Μεΐντάνης Διδακτορικός φοιτητής

 

Δημοσιεύσεις

Δημοσιεύσεις

2011

Lavdas AA, Papastefanaki F, Thomaidou D and Matsas R.  Cell adhesion molecules in gene and cell therapy approaches for nervous system repair Curr Gene Ther 2011 Feb 3. [Epub ahead of print]

 

2010

 

Kaltezioti V, Kouroupi G, Oikonomaki M, Mantouvalou E, Charonis A, Rohrer H, Matsas R and Politis PK (2010) Prox1 suppresses Notch1 gene expression to regulate neurogenesis in the spinal cord, PLOS Biology, accepted for publication

Elkouris M, Balaskas N, Poulou M, Politis PK, Panayiotou E, Malas S, Thomaidou D, Remboutsika E. (2010) Sox1 Maintains the Undifferentiated State of Cortical Neural Progenitor Cells Via the Suppression of Prox1-Mediated Cell Cycle Exit and Neurogenesis. Stem Cells Oct 22. [Epub ahead of print]

Lavdas AA, Efrose R, Douris V, Gaitanou M, Papastefanaki F, Swevers L, Thomaidou D, Iatrou K and Matsas R (2010) Soluble forms of the cell adhesion molecule L1 produced by insect and baculovirus-transduced mammalian cells enhance Schwann cell motility J Neurochem 115:1137–1149. Sep 16 [Epub ahead of print].

Kouroupi G, Lavdas AA, Gaitanou M, Thomaidou D, Stylianopoulou F and Matsas R (2010) Lentivirus-mediated expression of insulin-like growth factor-I promotes neural stem/precursor cell proliferation and enhances their potential to generate neurons J Neurochem, 115:460-475. Jul 31. [Epub ahead of print].

Lavdas AA, Chen J, Papastefanaki F, Chen S, Schachner M, Matsas R and Thomaidou D (2010) Schwann cells engineered to express the cell adhesion molecule L1 accelerate myelination and motor recovery after spinal cord injury. Exp Neurol 221:206–216.

Sergaki MC, Guillemot F and Matsas R (2010) Impaired cerebellar development and deficits in motor coordination in mice lacking the neuronal protein BM88/Cend1. Mol Cell Neurosci 44(1):15-29

Katsarou Κ, Lavdas ΑΑ, Tsitoura P, Serti E, Markoulatos P, Mavromara P and Urania Georgopoulou U (2010). Endocytosis of hepatitis C virus non-enveloped capsid-like particles induces MAPK-ERK1/2 signalling events. Cell Mol Life Sci.  67(14):2491-506.

Makri G, Lavdas AA, Katsimpardi L, Charneau P, Thomaidou D and Matsas R (2010) Transplantation of embryonic neural stem/ precursor cells overexpressing BM88/Cend1 enhances the generation of neuronal cells in the injured mouse cortex. Stem Cells 28(1):127-39

Thomaidou D, Politis PK and Matsas R (2010) Neurogenesis in the Central Nervous System: Cell cycle progression/exit and differentiation of neuronal progenitors. In: Cell Cycle Regulation and Differentiation in Cardivascular and Neural Systems pp. 141-175, A. Giordano, U. Galderisi (eds) Springer. DOI 10.1007/978-1-60327-153-08.

 

2009

 

Masgrau R, Hurel C, Papastefanaki F, Georgopoulou N, Thomaidou D and Matsas R (2009) BM88/Cend1 regulates stimuli-induced calcium mobilization. Neuropharmacology  56:598-609.

Lavdas, AA and Matsas, R (2009) Towards personalized cell replacement therapies for brain repair Personalized Medicine 6(3): 293-313.

Lavdas A and Matsas R (2009). Schwann cell morphology In: Encyclopedia of Neuroscience (L.R. Squire, Editor). Oxford: Academic Press, pp 475-484.

Smirlis D, Boleti H, Gaitanou M, Soto M, Soteriadou K (2009). Leishmania donovani Ran-GTPase interacts at the nuclear rim with linker histone H1. Biochem J. Dec 10; 424 (3):367-7.

Katsarou K, Serti E, Tsitoura P, Lavdas AA, Varaklioti A, Pickl-Herk AM, Blaas D, Oz-Arslan D, Zhu R, Hinterdorfer P, Mavromara P, Georgopoulou U (2009). Green fluorescent protein – Tagged HCV non-enveloped capsid like particles: development of a new tool for tracking HCV core uptake. Biochimie Jul;91(7):903-15.

 

2008

Katsimpardi L, M Gaitanou, CE Malnou, PM Lledo, P. Charneau, R Matsas and D Thomaidou (2008) BM88/Cend1 expression levels are critical for proliferation and differentiation of subventricular zone-derived neural precursor cells. Stem Cells 26:1796-807.

Politis PK, Akrivou S, Hurel C, Papadodima O, Matsas R. (2008) BM88/Cend1 is involved in histone deacetylase inhibition-mediated growth arrest and differentiation of neuroblastoma cells. FEBS Lett 582:741-8.

Politis PK, Thomaidou D, Matsas R. (2008) Coordination of cell cycle exit and differentiation of neuronal progenitors. Cell Cycle Mar 15;7(6):691-7.

Sidera K, Gaitanou M, Stellas D, Matsas R, Patsavoudi E. (2008) A critical role for HSP90 in cancer cell invasion involves interaction with the extracellular domain of HER-2. J Biol Chem 283:2031-41.

Lavdas AA, Papastefanaki F, Thomaidou D, Matsas R (2008) Schwann cell transplantation for CNS repair. Curr Med Chem 15:151-60.

Stefanidis C,  Loutradis D, Koumbi L, Anastasiadou V, Dinopoulou V, Kiapekou E, Lavdas AA, Mesogitis S,  Antsaklis A (2007). Deleted in Azoospermia-Like (DAZL) gene expressing cells in human amniotic fluid: a new source for germ cells research. Fertility and Sterility Fertil Steril. 2008 Sep; 90(3):798-804.

 

2007

Politis PK, Makri G, Thomaidou D, Geissen M, Rohrer H, Matsas R. (2007) BM88/CEND1 coordinates cell cycle exit and differentiation of neuronal precursors. Proc Natl Acad Sci U S A 2104 (45):17861-6.

Papastefanaki F, Chen J, Lavdas AA, Thomaidou D, Schachner M, Matsas R. (2007) Grafts of Schwann cells engineered to express PSA-NCAM promote functional recovery after spinal cord injury. Brain 130:2159-74.

Politis PK, Rohrer H, Matsas R. (2007) Expression pattern of BM88 in the developing nervous system of the chick and mouse embryo. Gene Expr Patterns 7:165-77.

Gravvanis AI, Lavdas AA, Papalois A, Tsoutsos DA, Matsas R. (2007) The beneficial effect of genetically engineered Schwann cells with enhanced motility in peripheral nerve regeneration Acta Neurochir Suppl.;100:51-6.

 

2006

 

Kenoutis C, Efrose RC, Swevers L, Lavdas AA, Gaitanou M, Matsas R, Iatrou K. (2006) Baculovirus-mediated gene delivery into Mammalian cells does not alter their transcriptional and differentiating potential but is accompanied by early viral gene expression. J Virol 80:4135-46.

Georgopoulou N, Hurel C, Politis PK, Gaitanou M, Matsas R, Thomaidou D. (2006) BM88 is a dual function molecule inducing cell cycle exit and neuronal differentiation of neuroblastoma cells via cyclin D1 down-regulation and retinoblastoma protein hypophosphorylation. J Biol Chem 281:33606-20.

Lavdas AA, Franceschini I, Dubois-Dalcq M, Matsas R. (2006) Schwann cells genetically engineered to express PSA show enhanced migratory potential without impairment of their myelinating ability in vitro. GLIA 53(8):868-78.

 

2000-2005

Papadodima O, Sergaki M, Hurel C, Mamalaki A, Matsas R. (2005) Characterization of the BM88 promoter and identification of an 88 bp fragment sufficient to drive neurone-specific expression. J Neurochem. 95:146-59.

Gravvanis AI, Lavdas A, Papalois AE, Franceschini I, Tsoutsos DA, Dubois-Dalcq M, Matsas R, Ioannovich JD. (2005) Effect of genetically modified Schwann cells with increased motility in end-to-side nerve grafting. Microsurgery 2005;25(5):423-32.

Koutmani Y, Hurel C, Patsavoudi E, Hack M, Gotz M, Thomaidou D, Matsas R (2004) BM88 is an early marker of proliferating precursor cells that will differentiate into the neuronal lineage..  Eur J Neurosci. Nov;20(10):2509-23.

Meintanis S, Thomaidou D, Jessen KR, Mirsky R, Matsas R. (2004)  Novel method for studying myelination in vivo reveals that EDTA is a potent inhibitor of myelin protein and mRNA expression during development of the rat sciatic nerve. Glia  Nov 1;48(2):132-44.

Gravvanis A., Karvelas M., Lykoudis E., Lavdas A.A, Papalois A., Petralexis C., Matsas R., Stamatopoulos C., Ioannovich J. (2003). The use of slicone tubes in end-to-side nerve grafting: an experimental study. Eur. J. Plast. Surg. 26:111-115.

Thomaidou D, Coquillat D, Meintanis S, Noda M, Rougon G, Matsas R. (2001) Soluble forms of NCAM and F3 neuronal cell adhesion molecules promote Schwann cell migration: identification of protein tyrosine phosphatases zeta/beta as the putative F3 receptors on Schwann cells. J Neurochem. Aug;78(4):767-78.

Gaitanou M, Buanne P, Pappa C, Georgopoulou N, Mamalaki A, Tirone F, Matsas R. (2001) Cloning, expression and localization of human BM88 shows that it maps to chromosome 11p15.5, a region implicated in Beckwith-Wiedemann syndrome and tumorigenesis.. Biochem J.  May 1;355(Pt 3):715-24.

Katsetos CD, Del Valle L, Geddes JF, Assimakopoulou M, Legido A, Boyd JC, Balin B, Parikh NA, Maraziotis T, de Chadarevian JP, Varakis JN, Matsas R, Spano A, Frankfurter A, Herman MM, Khalili K. (2001) Aberrant localization of the neuronal class III beta-tubulin in astrocytomas. Arch Pathol Lab Med.  May;125(5):613-24.

Meintanis S, Thomaidou D, Jessen KR, Mirsky R, Matsas. (2001) The neuron-glia signal beta-neuregulin promotes Schwann cell motility via the MAPK pathway. R. Glia Apr 1;34(1):39-51.

C.-H. Chan,   L.N.   Godinho, D. Thomaidou,   S.-S. Tan, M. Gulisano  and   J.G.   Parnavelas (2001) “Emx1 is expressed in pyramidal neurons of the cerebral cortex” Cerebral Cortex 11: 1191-1198.

Boutou E, Matsas R, Mamalaki A. (2001) Isolation of a mouse brain cDNA expressed in developing neuroblasts and mature neurons. Brain Res Mol Brain Res. Jan 31;86(1-2):153-67.

Boutou E, Hurel C, Matsas R. (2000) Early expression of the BM88 antigen during neuronal differentiation of P19 embryonal carcinoma cells. Int J Dev Neurosci. Apr-Jun;18(2-3):321-8.

 

1990-1999

Gomez J., Boutou E., Hurel C., Mamalaki A., Kentroti S., Vernadakis A. and Matsas R. (1998). Overexpression of the neuron-specific molecule BM88 in mouse neuroblastoma cells: altered responssiveness to growth factors. J. Neurosci. Res., 51:119-128.

Matsas R. (1997). Genes controlling neural fate and differentiation Adv. Exp. Med. Biol. 429:3-17.

Gaitanou M., Mamalaki A., Merkouri E. and Matsas R. (1997) Purification and cDNA cloning of the mouse BM89 antigen shows that it is identical with the synaptic vesicle protein synaptophysin. J. Neurosci. Res., 48:507-514.

Matsas R. and Meintanis S. (1997). Endopeptidase-24.11/common acute lymphoblastic leukemia antigen CD10 in Schwann cells: evidence for a role in nerve development and regeneration. In: “Molecular signaling and regulation in glial cells: a key to remyelination and functional repair”, G. Jeserich, H. H. Althaus, C. Richter-Landsberg and R. Heumann, eds., Springer Verlag, Heidelberg, pp. 28-43.

D.Thomaidou, E. Yfanti and E. Patsavoudi (1996). “Expression of the 4C5 antigen in the rat sciatic nerve during development and after regeneration” J. Neurosci. Res. 40: 506-518.

Soteriadou K. P., Tzinia A. K., Panou-Pomonis E., Tsikaris V., Sakarellos-Daitsiotis M., Sakarellos C., Papapoulou Y. and Matsas R. (1996). Antigenicity and conformational analysis of the zinc-binding sites of two zinc-metalloproteases: Leishmania gp63 and mammalian endopeptidase-24.11. Biochem. J. 313:455-466.

D. Thomaidou, I. Dori and E. Patsavoudi (1995). “Developmental expression and functional characterization of the 4C5 antigen in the postanatal rat cerebellar cortex” J. Neurochem. 64: 1937-1944.

Mamalaki A., Boutou E., Hurel C., Patsavoudi E., Tzartos S. and Matsas R. (1995). The BM88 antigen, a novel neuron-specific molecule, promotes the differentiation of mouse neuroblastoma cells. J. Biol. Chem. 270:14201-14208.

Kioussi C., Mamalaki A., Jessen K. R., Mirsky R., Hersh L. B. and Matsas R. (1995). Expression of endopeptidase-24.11/ common acute lymphoblastic leukemia antigen CD10 in the sciatic nerve of the adult rat after lesion and during regeneration. Eur. J. Neurosci.7:951-961.

Patsavoudi E., Merkouri E., Thomaidou D., Sandillon F., Alonso G. and Matsas R. (1995). Characterization and localization of the BM88 antigen in the developing and adult rat brain. J. Neurosci. Res. 40:506-518

D. Thomaidou and E. Patsavoudi (1993). “Monoclonal antibody 4C5 recognizes a novel neuron specific antigen in the developing nervous system” Neuroscience 53: 813-827.

Kioussi C., Crine P. and Matsas R. (1992). Endopeptidase-24.11 is suppressed in myelin-forming but not in non-myelin-forming Schwann cells during development of the rat sciatic nerve. Neuroscience 50:69-83.

Merkouri E. and Matsas R. (1992). Monoclonal antibody BM89 recognizes a novel cell surface glycoprotein of the L2/HNK-1 family in the developing mammalian nervous system. Neuroscience 50: 53-68.

Kioussi C. and Matsas R. (1991). Endopeptidase-24.11 a cell surface peptidase of CNS neurons, is expressed by Schwann cells in the pig PNS. J. Neurochem. 57:431-440.

Patsavoudi E., Hurel C. and Matsas R. (1991). Purification and characterization of neuron specific surface antigen defined by monoclonal antibody BM88. J Neurochem. 56:782-788.

Χρηματοδοτήσεις

Χρηματοδοτήσεις

Τρέχουσες χρηματοδοτήσεις

Fondation BNP Paribas and BNP Paribas Greece, 2011-2013: Use of human stem cells for the treatment of neurodegenerative diseases and injuries of the brain and spinal cord.

Fulbright Foundation Award and Bodossaki Foundation Grant, 2010: mutual exchanges and transfer of knowledge from Harvard Stem Cell Institute to the Laboratory of Cellular and Molecular Neurobiology at the Hellenic Pasteur Institute for the generation of disease-specific, patient-derived iPS cells for Regenerative Medicine applications.

REGPOT – Neurosign 2010-2013, 1870000 Euro: Development of a Center of Excellence in Neurosignalling (NEUROSIGN) 2010-2013: Funding 1.870.000 €. Tzartos, Matsas and Probert.

 

Παλαιότερες χρηματοδοτήσεις

Πρόγραμμα  Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας 2005-08: Ανάπτυξη υποδομών σε τεχνολογίες αιχμής για νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές στρατηγικές, 1.646.750 €, μαζί με τις ερευνήτριες του ΕΙΠ Μαμαλάκη, Probert και Σωτηριάδου

Wings for Life Foundation for Spinal Cord Research 2006-2007 Therapeutic potential of Schwann cells genetically engineered to express PSA after transplantation in the lesioned mouse spinal cord, 140.000 €.

Πρόγραμμα ΕΠΑΝ Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας, 2004-2007. Θεραπείες με Νευρικά Βλαστοκύτταρα για Νευροεκφυλιστικές Νόσους: Καθορισμός μιας «μοριακής υπογραφής» της νευρωνικής μοίρας. YB/26, 300.000 €.

Πρόγραμμα ΕΠΑΝ Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας,  2004-2007. Τεχνητά Χρωμοσώματα Εντομοϊών (ΤΕΧΡΕΝ) και Τεχνολογίες για Γονιδιακή Θεραπεία και Συνεχή Υψηλού Επιπέδου Έκφραση Θεραπευτικών Πρωτεϊνών σε Εντομικά Συστήματα Παραγωγής YB11: 196 000 €.

Πρόγραμμα Διμερούς Συνεργασίας Ελλάδας-Αγγλίας, Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας και British Council , 2005-2006, Διαλεύκανση της λειτουργίας του νευρογενετικού γονιδίου BM88 σε ένα μοντέλο knock-out ποντικού.

Institut Pasteur Paris Grand Horizontal Program on Stem Cells 2004-2008 Control of Stem Cell Neurogenesis in the Adult Brain.

Πρόγραμμα Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας  Human Networks of Scientific and Technological Training, 2004-2005. Εφαρμογές της οπτικής μικροσκοπίας στη Βιοϊατρική Έρευνα και Διάγνωση, μαζί με τη Δρ Μπολέτη (εργαστήριο Μοριακής Parasitology).

Πρόγραμμα Ελληνο-Γερμανικής συνεργασίας  IKYDA 2003-2004. Ανάμιξη του μορίου συναφείας L1 στους μηχανισμούς μετανάστευσης κατά την ανάπτυξη και αναγέννηση του νευρικού συστήματος.

EU Training and Mobility Programme – Neurosciences, 2003-2005. Role of calcium mobilization in neuronal differentiation: novel aspects of single cell and organellar calcium signals. QLG2-CT-2002-51680: 113 000 €

EU Quality of Life Programme – Neurosciences, 2000-2003. Genes controlling neuronal specification and differentiation. QLG3-CT-00072, 258 500 €

EU Quality of Life Programme – Neurosciences, 2000-2003 Engineering neural precursors for myelin repair. Contract no; QLG3-CT-00911, 240 000 €

Πρόγραμμα ΠΕΝΕΔ  Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας’99, 2000-2001. Factors influencing the survival and death of neuronal cells during brain development: effect of the deprivation of functional connections and the role of cell type-specific proteins.

Career Award Programme, 1998-2001. Molecular and Cellular Mechanisms during neural development: the role of novel neuron-specific molecules in cell cycle progression, differentiation and migration.

Operational Programme for Research and Technology (EPET II), 1998-2001. New Generation Sensors: Applications in airport security and biomedicine.

E.U. Biotechnology and BIOMED Programmes, International Brain Research Organization (IBRO), Multiple Sclerosis Society, Welcome Trust and the private sector, 1998. Organization of 3rd European Meeting on Glial Cell Function in Health and Disease, Athens 6-10 May, 1998.

R&D Franco-hellenique συνεργασία ΠΛΑΤΩΝ, 1998-1999. Γενετικά Τροποποιημένα Μόρια Κυτταρικής Συναφείας: Αποτίμηση του δυναμικού τους στη Νευρική Αναγέννηση.

Πρόγραμμα ΠΕΝΕΔ  Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Τεχνολογίας, 1996-98. Δομικές και λειτουργικές μελέτες του αντιγόνου BM88, ενός νέου νευρο-ειδικού μορίου που επιδρά στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος.

NATO Collaborative Research Grant 1995-1996. Neuron-Glial Interactions in Ageing and Neurodegenerative Disease.

E.U. Biomedicine and Health Programme 1994-1996. Basic Approaches for Restoring Neuronal Function. Contract No: BMH-CT941378.

E.U. Human Capital and Mobility Programme 1993-1994. Bioactive Peptides. Contract No: CRH-CT930286.

E.U. Biotechnology Programme 1993-1995. Cell Adhesion Molecules in Neural Development and Regeneration. Contract No: BIO2-CT930326.

Δημοσιεύματα στον τύπο

Ρεβέκκα Μάτσα και Αλέξανδρος Α Λάβδας
Αφιέρωμα: Οι πρωτοπόροι. Ελευθεροτυπία,  Ιστορικά, 2006

 

Ιωάννα Σουφλέρη                  Βήμα Science 25 Ιουλίου 2007

 

Φλωρεντία Παπαστεφανάκη, Αλέξανδρος Α Λάβδας, Δήμητρα Θωμαΐδου και Ρεβέκκα Μάτσα
ΒΙΟ Τεύχος 22, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2007

 

Νεκταρία Καρακώστα         Ελεύθερος Τύπος 9 Ιουλίου 2008

 

Ρεβέκκα Μάτσα
Βήμα Ιδεών, 15 Ιουλίου 2008

 

Ρεβέκκα Μάτσα
Βήμα Ιδεών, 18 Νοεμβρίου 2008

 

Ρεβέκκα Μάτσα
Στο αφιέρωμα: Μύθοι και αλήθειες για τα βλαστοκύτταρα
Ημερησία, 14-15 Μαρτίου 2009