Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης Νοτίου Ελλάδος (Αναγνωρισμένο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, WHO)

Μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εργαστηρίων Αναφοράς Γρίπης (ECDC ERLI-Net)
Mέλος του Παγκόσμιου Δικτύου Εργαστηρίων Αναφοράς Γρίπης (WHO GISRS)


Υπεύθυνος Εργαστηρίου
:  Δρ. Α. Μεντής,
Ερευνητής Α’, Ιατρός
Βιοπαθολόγος – Κλινικός Μικροβιολόγος
Email:  mentis@pasteur.gr

 

Προσωπικό: Κοσσυβάκης Αθανάσιος, Μοριακός Βιολόγος,
Email: akossivakis@pasteur.gr

Αρχική

ΕΠΟΧΙΚΗ ΓΡΙΠΗ

Ο ιός της γρίπης ευθύνεται για την εποχική γρίπη που παρουσιάζεται κάθε χρόνο στις χώρες του νοτίου και του βορείου ημισφαιρίου, εναλλάξ, κυρίως κατά την χειμερινή περίοδο. Η εποχική γρίπη οφείλεται σε μικρές συνήθως αντιγονικές μεταβολές των ιών γρίπης τύπου Α και τύπου Β που συμβαίνουν στα μόρια της αιμοσυγκολλητίνης ή/και την νευραμινιδάσης, δύο επιφανειακών πρωτεϊνών του ιού που συμβάλλουν στη μολυσματικότητά του. Τα νέα στελέχη που προκύπτουν μολύνουν ακόμη και ανθρώπους οι οποίοι είχαν ανοσία λόγω προηγούμενης μόλυνσης ή εμβολιασμού στα στελέχη ιού γρίπης από τα οποία προήλθαν και έτσι προκαλούν τις επιδημίες της εποχικής γρίπης. Σύμφωνα με στοιχεία από τις ΗΠΑ, η εποχική γρίπη, είναι υπεύθυνη ετησίως για 25.000.000 επισκέψεις στους ιατρούς, για περίπου 150.000 εισαγωγές σε νοσοκομείο, 40.000 θανάτους και αποτελεί τη συχνότερη αιτία κατανάλωσης αντιβιοτικών που δεν χρειάζονται.

 

ΠΑΝΔΗΜΙΕΣ ΓΡΙΠΗΣ

Κατά τον 20ο αιώνα συνέβησαν τρεις μεγάλες πανδημίες γρίπης από τον ιό γρίπης Α: η “Ισπανική γρίπη” την περίοδο 1918-20 στην οποία έχασαν τη ζωή τους εκατομμύρια άνθρωποι.από τον ιό γρίπης Α(Η1Ν1), η “Ασιατική γρίπη” του 1957 από τον ιό γρίπης Α(Η2Ν2) και η γρίπη του Hong Kong το 1968 από τον ιό γρίπης τύπου Α(Η3Ν2).  Πανδημίες συμβαίνουν είτε όταν ένας ιός της γρίπης εξαπλώνεται στον ανθρώπινο πληθυσμό από κάποιο είδος ζώου (π.χ. πτηνά, ή θηλαστικά), ή όταν ένας ιός γρίπης του ανθρώπου αποκτήσει νέα γονίδια από έναν ιό που συνήθως προσβάλλει πτηνά ή χοίρους. Στις περιπτώσεις αυτές ο ανθρώπινος πληθυσμός δεν έχει ανοσία έναντι του μεταλλαγμένου ιού, με συνέπεια να διευκολύνεται η ταχύτατη εξάπλωσή του. Η πρόσφατη πανδημία από τον ιό γρίπης Α(Η1Ν1)pdm09 που ξεκίνησε την Άνοιξη του 2009 στο Μεξικό για να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα για τη δυνατότητα του ιού της γρίπης να προκαλεί πανδημίες. Ο ιός αυτός περιείχε συνδυασμό γονιδίων από ιούς γρίπης που προσβάλλουν τον άνθρωπο, τον χοίρο και τα πτηνά.[/spoiler]

 

ΣΚΟΠΟΣ / ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ

Δίκτυο Εθνικών Εργαστηρίων Αναφοράς Γρίπης

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας – WHO έχει δημιουργήσει δίκτυο εθνικών εργαστηρίων (ένα ή δύο σε κάθε χώρα) για την παρακολούθηση των μεταβολών του ιού γρίπης (Global Influenza Surveillance and Response System – GISRS). Στην Νότια Ελλάδα λειτουργεί το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης Νοτίου Ελλάδος με έδρα το Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur, ενώ στη Βόρεια Ελλάδα το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης Βορείου Ελλάδος με έδρα το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. To Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης Νοτίου Ελλάδος, εκτός από το GISRS, ανήκει και στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Eργαστηρίων Αναφοράς Γρίπης του Ανθρώπου (Community Network of Reference Laboratories for Human Influenza-CNRL), το οποίο λειτουργεί στο European Center for Disease Control (ECDC).

Τα κύρια αντικείμενα του Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς Γρίπης Νοτίου Ελλάδος είναι:

  1. Η έγκαιρη αναγνώριση και ο χαρακτηρισμός νέων υποτύπων ιού γρίπης Α που έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν πανδημίες, όπως οι πρόσφατες περιπτώσεις Α(Η5Ν1) των πτηνών και Α(Η1Ν1)pdm09.
  2. Η αναγνώριση αναδυόμενων νέων αντιγονικών ποικιλιών των ιών εποχικής γρίπης Α και Β που κυκλοφορούν κάθε χρόνο. Οι πληροφορίες αυτές από το σύνολο των εθνικών εργαστηρίων αναφοράς γρίπης παγκοσμίως συμβάλλουν στην επιλογή στελεχών για τη σύνθεση του εμβολίου γρίπης της επόμενης χειμερινής περιόδου
  3. Η αποστολή αντιπροσωπευτικών στελεχών ιού γρίπης στο διεθνές σύστημα παρακολούθησης της εξέλιξης του ιού γρίπης WHO Global Influenza Surveillance and Response System
  4. Η διάγνωση κρουσμάτων γρίπης και η παρακολούθηση της εξέλιξης του ιού σε περίπτωση πανδημίας.
  5. Η μελέτη της αντοχής των στελεχών των ιών γρίπης στα αντι-ιικά φάρμακα και κυρίως στους αναστολείς νευραμινιδάσης οσελταμιβίρη και ζαναμιβίρη.

 

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ – ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗ

Υπεύθυνη Ποιότητας: Δρ. Ε. Χορευτή

  • To εργαστήριο είναι αναγνωρισμένο από τον WHO και ελέγχεται από αυτόν σε ετήσια βάση για την επάρκεια ανίχνευσης του ιού γρίπης Α σύμφωνα με το “WHO External Quality Assessment Programme for the Detection of Influenza Virus Type A by PCR”. Επίσης ελέγχεται για την ικανότητα απομόνωσης των ιών γρίπης Α και Β σε κυτταροκαλλιέργεια.
  • Η μοριακή μέθοδος ανίχνευσης RNA ιών γρίπης Α και Β έχει διαπιστευθεί από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ), σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ EN ISO 15189:2007  (Αριθμός Πιστοποιητικού 623).
  • Το εργαστήριο συμμετέχει σε προγράμματα εξωτερικού ποιοτικού ελέγχου μοριακών μεθόδων για τους ιούς γρίπης και άλλους αναπνευστικούς ιούς από τον Οργανισμό Quality Control for Molecular Diagnostics (QCMD).

 

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ & ΛΟΙΠΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

  • Έλεγχος ευαισθησίας ιών γρίπης σε αντιικά φάρμακα
  • Oρολογικός έλεγχος ειδικών ομάδων με τις μεθόδους αναφοράς οροεξουδετέρωσης και αναστολή αιμοσυγκολλήσεως.
  • Ανάπτυξη μεθόδων ανίχνευσης λοιπών αναπνευστικών ιών (εκτός ιών γρίπης)
  • Επιδημιολογία αναπνευστικών ιών
  • Έλεγχος αντιικής δραστικότητας αντισηπτικών και απολυμαντικών ιού εποχικής και πανδημικής γρίπης καθώς και άλλων αναπνευστικών ιών

 

ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΑ ΚΕΝΤΡΑ

  • ΚΕΕΛΠΝΟ (Τμήμα επιδημιολογικής Επιτήρησης)
  • EKEΠΥ
  • WHO Collaborating Centre, UK
  • ECDC

Μέθοδοι

ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΩΝ ΙΩΝ

Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την εργαστηριακή διάγνωση και επιτήρηση των ιών γρίπης και λοιπών αναπνευστικών ιών παρουσιάζονται στους πίνακες 1 και 2.

Πατήστε εδώ για να κατεβάσετε τον πίνακα 1 σε αρχείο pdf.

pinakas1

 

Πατήστε εδώ για να κατεβάσετε τον πίνακα 2 σε αρχείο pdf.

pinakas2

Εργαστηριακή Επιτήρηση

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΕΠΟΧΙΚΗΣ ΓΡΙΠΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο εργαστηριακός έλεγχος της εποχικής γρίπης πραγματοποιείται συστηματικά κάθε χρόνο την περίοδο Νοέμβριος – Μάϊος σε κλινικά δείγματα (ρινοφαρυγγικά επιχρίσματα ή εκπλύματα) από ασθενείς με κλινική εικόνα γριπώδους συνδρομής. Τα δείγματα συλλέγονται σε εβδομαδιαία βάση από τους ιατρούς του Δικτύου Παρατηρητών Νοσηρότητας (Δείγματα Sentinel) που έχει οργανωθεί από το ΚΕΕΛΠΝΟ. Επίσης, κάθε χρόνο ελέγχονται κλινικά δείγματα από νοσηλευόμενους και εξωτερικούς ασθενείς νοσοκομείων (Δείγματα Non-sentinel). 

Πίνακας 3. Εργαστηριακά δεδομένα εργαστηριακής επιτήρησης γρίπης 2003-2015.

pinakas3

Πίνακας 4. Αριθμός δειγμάτων ανά εβδομάδα, αριθμός θετικών δειγμάτων και τύπος ιού σε δείγματα προερχόμενα από νοσοκομεία και το δίκτυο sentinel

pinakas4

 

Λήψη δειγμάτων

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ

Κλινικά δείγματα κατάλληλα για έλεγχο (Οδηγίες Π.Ο.Υ.)

  • Tα κλινικά δείγματα που προέρχονται από ασθενείς του δικτύου sentinel, θα πρέπει να έχουν ληφθεί σύμφωνα με τις οδηγίες του ΚΕΕΛΠΝΟ
  • Για αποστολή δειγμάτων από ιδιώτες ιατρούς πληροφορίες δίνονται από το Διαγνωστικό Τμήμα ΕΙΠ.

 

Δημοσιεύσεις

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

  1. Theodore Lytras, Athanasios Kossyvakis, Angeliki Melidou, Anastasia Andreopoulou, Maria Exindari, Georgia Gioula, Antonios Kalliaropoulos, Kyriaki Tryfinopoulou, Vasiliki Pogka, Georgia Spala, Nikolaos Malisiovas, Andreas Mentis. (2016) Influenza Vaccine Effectiveness in preventing hospitalizations with laboratory-confirmed influenza in Greece during the 2014-2015 season: a test-negative study. Manuscript accepted for publication
  2. Eeva Broberg, Olav Hungnes, Brunhilde Schweiger, Katarina Prosenc, Rod Daniels, Raquel Guiomar, NiinaIkonen, Athanasios Kossyvakis, Francisco Pozo,Simona Puzelli, Isabelle Thomas, Allison Waters, Åsa Wiman, and Adam Meijer. (2016) Improving influenza virologic surveillance in Europe: strain-based reporting of antigenic and genetic characterisation data, 2013/14 influenza season. Manuscript accepted for publication
  3. Theodore Lytras, Athanasios Kossyvakis, Andreas Mentis. (2015) NAIplot: an open – source web tool to visualize neuraminidase inhibitor (NAI) phenotypic susceptibility results using kernel density plots. Antiviral Res. 2015 Dec 12; 126: 18-20. doi: 10.1016/j.antiviral.2015.12.002
  4. Athanasios Kossyvakis, Ying Tao, Xiaoyan Lu, Vasiliki Pogka, Sotirios Tsiodras, Mary Emmanouil, Andreas F. Mentis, Suxiang Tong, Dean D. Erdman and Antonios Antoniadis. (2015) Laboratory investigation and phylogenetic analysis of an imported Middle East respiratory syndrome coronavirus case in Greece. PLoS ONE 10(4): e0125809. doi: 10.1371/journal.pone.0125809
  5. Athanasios Kossyvakis, Vasiliki Pogka, Aggeliki Melidou, Afroditi Moutousi, Georgia Gioula, Antonios Kalliaropoulos, Maria Exindari, Mary Emmanouil, Elina Horefti, Georgia Spala, Adam Meijer, Nikolaos Malisiovas, and Andreas Mentis. (2015) Challenges in the antigenic characterization of the H3N2 influenza viruses circulating during the 2011-12 influenza season: an ongoing problem? J Clin Microbiol. 2015 May; 53 (5): 1493-9.
  6. Broberg E, Snacken R, Adlhoch C, Beauté J, Galinska M, Pereyaslov D, Brown C, Penttinen P, on behalf of the WHO European Region and the European Influenza Surveillance Network. Start of the 2014/15 influenza season in Europe: drifted influenza A(H3N2) viruses circulate as dominant subtype. Euro Surveillance, 2015; Jan 29; 20 (4): pii=21023
  7.  J. Beauté, P. Zucs, N. Korsun, K. Bragstad, V. Enouf, A. Kossyvakis, A. Griškevičius, C. M. Olinger, A. Meijer, R. Guiomar, K. Prosenc, E. Staroňová, C. Delgado, M. Brytting and E. Broberg. (2015) Age-specific differences in influenza virus type and subtype distribution in the 2012/2013 season in 12 European countries. Epidemiology and Infection. Available on CJO2015. doi:10.1017/S0950268814003422
  8. Theodore Lytras, Athanasios Kossyvakis, Angeliki Melidou, Maria Exindari, Georgia Gioula, Vasiliki Pogka, Nikolaos Malisiovas and Andreas Mentis.  Influenza Vaccine Effectiveness against laboratory confirmed influenza in Greece during the 2013-2014 season: a test-negative study. Vaccine, Volume 33, Issue 2, 3 January 2015, Pages 367-373
  9. Tsiodras S, Baka A, Mentis A, Iliopoulos D, Dedoukou X, Papamavrou G, Karadima S, Emmanouil M, Kossyvakis A, Spanakis N, Pavli A, Maltezou H, Karageorgou A, Spala G, Pitiriga V, Kosmas E, Tsiagklis S, Gkatzias S, Koulouris NG, Koutsoukou A, Bakakos P, Markozanhs E, Dionellis G, Pontikis K, Rovina N, Kyriakopoulou M, Efstathiou P, Papadimitriou T, Kremastinou J, Tsakris A, Saroglou G. A case of imported Middle East Respiratory Syndrome coronavirus infection and public health response, Greece, April 2014. Euro Surveillance, 2014; 19 (16): pii=20782
  10. Vasiliki Pogka, Afroditi Moutousi, Athanasios Kossyvakis, Antonios Kalliaropoulos, Dionyssios N. Sgouras, Maria Giannaki and Andreas F. Mentis. Genetic variability of human metapneumo- and bocaviruses in children with respiratory tract infections. Influenza and Other Respiratory Viruses, January 2014, 8 (1), 107 – 115 (Article first published online: 07 Nov 2013)
  11. Pozo F, Lina B, Andrade HR, Enouf V, Kossyvakis A, Broberg E, Daniels R, Lackenby A, Meijer A. Guidance for clinical and public health laboratories testing for influenza virus antiviral drug susceptibility in Europe.  Journal of Clinical Virology, 2013 May; 57 (1): 5-12
  12. Vasiliki Pogka, Athanasios Kossivakis, Antonios Kalliaropoulos, Afroditi Moutousi, Dionyssios Sgouras, Takis Panagiotopoulos, George P. Chrousos, Maria Theodoridou, Vassiliki P. Syriopoulou, Andreas  F. Mentis. Respiratory viruses involved in Influenza-like Illness in a Greek pediatric population during the winter period of the years 2005-2008. Journal of Medical Virology, 2011, 83: 1841-1848
  13. Panagiotopoulos T, Bonovas S, Danis K, Iliopoulos D, Dedoukou X, Pavli A, Smeti P, Mentis A, Kossivakis A, Melidou A, Diza E, Chatzidimitriou D, Koratzanis E, Michailides S, Passalidou E, Kollaras P, Nikolaides P, Tsiodras S. Cluster of new influenza A(H1N1) cases in travellers returning from Scotland to Greece – community transmission within the European Union. Euro Surveillance, 2009; 14 (21): 19226
  14. Lytras T, Theocharopoulos G, Tsiodras S, Mentis A, Panagiotopoulos T, Bonovas S; influenza surveillance report group. Enhanced surveillance of influenza A(H1N1)v in Greece during the containment phase. Euro Surveillance, 2009 Jul 23; 14 (29). pii: 19275
  15. Meijer A, Lackenby A, Hungnes O, Lina B, van-der-Werf S, Schweiger  B, Opp M, Paget J, van-de-Kassteele J, Hay A, Zambon M; European Influenza Surveillance Scheme. Oseltamivir-resistant influenza virus A(H1N1), Europe, 2007-08 season. Emerg Infect Dis, 2009 Apr; 15(4): 552-60
  16. Spala G, Panagiotopoulos T, Mavroidi N, Dedoukou X, Baka A, Tsonou P, Triantafyllou P, Mentis A, Kyriazopoulou V, Melidou A, Tsiodras S. A pseudo-outbreak of human A/H5N1 infections in Greece and its public health implications. Euro Surveillance, 2006; 11 (11): 263-7
  17. M. Γιαννάκη, Α. Μεντής. Εργαστηριακή διερεύνηση και επιτήρηση πανδημικού στελέχους Νέας Γρίπης Α(Η1Ν1)v. Πρακτική θεώρηση. Κλινική Μικροβιολογία και Εργαστηριακή Διαγνωστική, Ιούλιος 2009
  18. Μ. Γιαννάκη, Σ. Οικονόμου, Κ. Πατσαρούχας, Α. Δαβάνου, Κακούρη Κ, Κ. Kαλογριοπούλου, Πόγκα Β, Κoσσυβάκης Α, Σπούλου Β, Θεοδωρίδου Μ, Μεντής Α, Πάγκαλη Α. Η Νέα Γρίπη (Η1Ν1)v στην χώρα μας: Η εμπειρία σε παιδιά. Κλινική Μικροβιολογία και Εργαστηριακή Διαγνωστική, Ιούλιος 2009

 

Μέλη

ΜΕΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ

Δρ. Ανδρέας Μεντής Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος, Διευθυντής Εργαστηρίου, 210-6478822

Δρ. Αθανάσιος Κοσσυβάκης, MSc , Βιολόγος, Ειδικός Τεχνικός Επιστήμων Β’, Τεχνικός Υπεύθυνος εργαστηρίου, 210-6478822

Αντώνιος Καλλιαρόπουλος, Τεχνολόγος, 210-6478822

Bάσω Πόγκα, Βιολόγος, Ειδικός Τεχνικός Επιστήμων Δ’, Υποψήφια διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, 210-6478822

Δρ. Μαίρη Εμμανουήλ, Βιολόγος, Ειδικός Τεχνικός Επιστήμων Δ’, 210-6478822 , emmanouilm@pasteur.gr

 

Συνεργαζόμενοι ερευνητές στη γενετική ανάλυση ιών γρίπης
Δρ. Διονύσιος Σγούρας, Χημικός, Μοριακός Βιολόγος, Ερευνητής Γ’ ΕΙΠ,
Κωνσταντίνος Παπαδάκος, Βιολόγος, Υποψήφιος διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων