Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Εντεροϊών / Πολιοϊών (Διαπιστευμένο από τον WHO)

Υπεύθυνος Εργαστηρίου:
Δρ. Α. Μεντής, Ερευνητής Α’
Ιατρός Βιοπαθολόγος – Κλινικός Μικροβιολόγος
Email:  mentis@pasteur.gr 

 

Αρχική

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η πολιομυελίτις αποτελούσε μάστιγα κατά το παρελθόν με επιδημίες σε όλο τον κόσμο.  Είναι νόσος οφειλόμενη στον ιό της πολιομυελίτοδος, που μεταδίδεται μέσω της στοματικής οδού, πολλαπλασιάζεται στο έντερο και είναι δυνατόν μέσα σε λίγες ώρες ή μέρες να εξελιχθεί σε μηνιγγίτιδα και παράλυση κυρίως των κάτω άκρων (Οξεία Χαλαρή Παράλυση – ΟΧΠ). Στους σημερινούς μεσήλικες είναι γνωστή η εικόνα του παρελθόντος παιδιών ακινητοποιημένων σε αναπηρικά αμαξίδια λόγω πολυομυελίτιδος.

Ο ιός της πολιομυελίτιδος μεταδίδεται μόνο από άνθρωπο σε άνθρωπο. Επομένως η διακοπή της μετάδοσής του μέσω εμβολιασμών θα οδηγήσει σε εκρίζωση της νόσου από το ανθρώπινο γένος, όπως στην περίπτωση της ευλογιάς. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει θέσει σε εφαρμογή από το 1988 το μεγαλύτερο σχέδιο που έγινε ποτέ για την εκρίζωση της πολιομυελίτιδας. Στους άξονες του σχεδίου αυτού περιλαμβάνονται: ο συστηματικός εμβολιασμός παιδιών, η κλινική επιτήρηση κρουσμάτων ΟΧΠ σε παιδιά κάτω των 15 ετών,  καθώς και η εργαστηριακή επιβεβαίωση λοιμώξεων από ιούς πολιομυελίτιδος σε περιστατικά ΟΧΠ. Για την παρακολούθηση της εξελίξεως της επιχειρήσεως αυτής, ο ΠΟΥ έχει δημιουργήσει Παγκόσμιο Δίκτυο Εργαστηρίων Αναφοράς (Global Polio Laboratory Network – GPLN).

Αποτέλεσμα του συστηματικού εμβολιασμού και της στενής επιδημιολογικής επιτήρησης της πολιομυελίτιδας ήταν να ανακηρυχθούν από τον ΠΟΥ ως «περιοχές ελεύθερες από πολιομυελίτιδα» (polio free regions) η Αμερικανική Ήπειρος το 1994, η περιοχή του Δυτικού Ειρηνικού το 2000 και η Ευρώπη τον Ιούνιο του 2002. Παρ’όλο που η μετάδοση του άγριου τύπου του ιού παγκοσμίως έχει περιοριστεί σημαντικά, ο κίνδυνος εισαγωγής του άγριου τύπου του ιού της πολιομυελίτιδας, καθώς και του ιού που περιέχεται σε εμβόλιο OPV παραμένει υπαρκτός. Ειδικά για την Ελλάδα ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας σε συνδυασμό με το αυξανόμενο κύμα μεταναστών και προσφύγων από ενδημικές περιοχές με χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη.

Κατά τη διάρκεια του 2015, 3 μόνο χώρες περέμειναν ενδημικές για τον πολιοϊό (Αφγανιστάν, Πακιστάν και Νιγηρία). Συνολικά, αναφέρθηκαν 73 περιπτώσεις άγριου πολιοϊού τύπου 1. Επίσης, καταγράφηκαν 28 περιπτώσεις πολιοϊού προερχόμενου από εμβόλιο, εκ των οποίων οι 25 σε μη-ενδημικές περιοχές.

ΣΚΟΠΟΣ – ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ

Το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Πολιοϊών/Εντεροϊών εδρεύει και λειτουργεί από το 1983 στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur. Είναι το μόνο διαπιστευμένο εργαστήριο για την Ελλάδα από τον Π.Ο.Υ. και συμμετέχει από το 1995 στο Παγκόσμιο Δίκτυο Εργαστηρίων (GPLN) για την επιτήρηση της πολιομυελίτιδος. Κύρια δράση του εργαστηρίου είναι η εργαστηριακή διερεύνηση των κρουσμάτων OΧΠ που εμφανίζονται στην Ελλάδα κάθε χρόνο σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Τα αποτελέσματα των ανωτέρω εργαστηριακών ελέγχων περιστατικών ΟΧΠ και απομόνωσης πολιοϊών και λοιπών εντεροϊών (NPEV) αναφέρονται σε εβδομαδιαία βάση στον Π.Ο.Υ. και στο ΚΕΕΛΠΝΟ. Σήμερα, η εργαστηριακή επιτήρηση των εντεροϊών και πολιοϊών είναι επιβεβλημένη περισσότερο από ποτέ, λόγω της παρουσίας στην Ελλάδα μεταναστών από χώρες όπου ο Πολιοϊός εξακολουθεί να κυκλοφορεί. Στα αντικείμενα του Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς Πολιοϊών/Εντεροϊών περιλαμβάνονται:

  • Η εργαστηριακή διερεύνηση κρουσμάτων ΟΧΠ. Πραγματοποιείται με τον έλεγχο κοπράνων από τα κρούσματα αυτά, για να διερευνηθεί εάν ευθύνονται άγρια στελέχη πολιοϊού ή μεταλλαγμένα στελέχη προερχόμενα από τα στελέχη του εμβολίου (vaccine – derived poliovirus- VDPV). Η επιτήρηση των περιστατικών ΟΧΠ πραγματοποιείται σε συνεργασία με το ΚΕΕΛΠΝΟ και επιλεγμένες παιδιατρικές κλινικές στην επικράτεια.
  • Η συμπληρωματική εργαστηριακή διερεύνηση σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Πραγματοποιείται σε ομάδες πληθυσμού χαμηλού βιοτικού επιπέδου και συνθηκών υγιεινής (πληθυσμοί αθιγγάνων) με σκοπό τον έλεγχο της ενδεχόμενης κυκλοφορίας άγριων στελεχών πολιοϊών και VDPV αλλά και εντεροϊών γενικότερα. Από το 2013, στις ομάδες υψηλού κινδύνου περιλαμβάνονται, επίσης, μετανάστες που καταφθάνουν στα κέντρα υποδοχής, ένα μεγάλο ποσοστό των οποίων προέρχονται από χώρες στις οποίες ενδημεί ο πολιοϊός.
  • Η συμπληρωματική εργαστηριακή διερεύνηση σε δείγματα λυμάτων. Από το 2012, πραγματοποιείται, επίσης, συμπληρωματική περιβαλλοντική επιτήρηση κυκλοφορίας πολιοϊών σε δείγματα λυμάτων από διάφορες περιοχές της Ελλάδος.

 

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Υπεύθυνη Ποιότητας: Δρ. Ε. Χορευτή

  • WHO Proficiency testing: Το εργαστήριο λαμβάνει κάθε χρόνο από τον Π.Ο.Υ. panel δειγμάτων (Proficiency Test Panel, RIVM, Bilthoven, The Netherlands) για έλεγχο επάρκειας των μεθόδων καλλιέργειας και τυποποίησης των πολιοϊών.
  • WHO Accreditation: Το εργαστήριο διαπιστεύεται κάθε χρόνο από τον Π.Ο.Υ. μετά από σχετικό έλεγχο. Για την Διαπίστευση λαμβάνονται υπ΄όψιν παράμετροι λειτουργίας του εργαστηρίου, τα αποτελέσματα του Proficiency testing
  • H μοριακή μέθοδος Panentero RealTime RTPCR για την ανίχνευση RNA εντεροϊών έχει διαπιστευτεί απο το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ), σύμφωνα με το πρότυπο ποιότητας ΕΛΟΤ EN ISO 15189:2007.

Το εργαστήριο συμμετέχει σε πρόγραμμα εξωτερικού ποιοτικού ελέγχου για μοριακή ανίχνευση εντεροϊών και ιών parecho από τον Οργανισμό Quality Control for Molecular Diagnostics – QCMD.

Συνεργαζόμενα κέντρα

  • ΚΕΕΛΠΝΟ (Τμήμα επιδημιολογικής Επιτήρησης)
  • WHO Polio Regional Reference Centre (Istituto Superiore di Sanità, Rome, Italy)

 

Μέθοδοι

Στο εργαστήριό μας διατίθενται μέθοδοι για την εργαστηριακή διερεύνηση περιπτώσεων Οξείας Χαλαρής Παράλυσης για τον αποκλεισμό των πολιοϊών ως αιτίων και μέθοδοι για την διάγνωση λοιμώξεων που οφείλονται σε εντεροϊούς.

Δείτε εδώ τον πίνακα 1.

Microsoft Word - Document1

 

Λήψη δειγμάτων

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ

Για αποστολή δειγμάτων κοπράνων για έλεγχο κρουσμάτων Οξείας Χαλαρής Παράλυσης πληροφορίες δίνονται από το Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης-ΚΕΕΛΠΝΟ (www.keelpno.gr) τηλ.επικοινωνίας 210-8899006 (κ. Βερναρδάκη).

 

Σε συνεργασία με το Διαγνωστικό τμήμα του ΕΙΠ, διατίθενται οι ακόλουθες εξετάσεις για το κοινό:

  • Μοριακή ανίχνευση εντεροϊών. H μοριακή μέθοδος Pan-enterovirus real-time RT-PCR που χρησιμοποιείται έχει διαπιστευτεί από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ), σύμφωνα με το πρότυπο ΕΛΟΤ EN ISO 15189:2007
  • Ανίχνευση αντισωμάτων έναντι ιών ECHO με μέθοδο οροεξουδετέρωσης
  • Ανίχνευση αντισωμάτων έναντι ιών Coxsakie B με μέθοδο οροεξουδετέρωσης
  • Μοριακή τυποποίηση εντεροϊών

 

Λοιπές Δραστηριότητες

Λοιπές δραστηριότητες του Εθνικού Εργαστηρίου Αναφοράς Πολιοϊών/Εντεροϊών

  • Διατήρηση τράπεζας ειδικών κυτταρικών σειρών για απομόνωση των πολιοϊών και άλλων εντεροϊών
  • Έλεγχος εμβολίων πολιομυελίτιδας/τιτλοποίηση προτύπων στελεχών πολιοϊών.
  • Έλεγχος ανοσοπροστασίας έναντι των 3 οροτύπων πολιοϊών (P1,P3). Από το 2016 και σύμφωνα με τις οδηγίες του Π.Ο.Υ. δεν κρίνεται πλέον απαραίτητος ο έλεγχος αντισωμάτων έναντι του οροτύπου 2 πολιοϊού καθώς ο ιός θεωρείται ότι έχει εξαλειφθεί.
  • Ανίχνευση εντεροϊών σε εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ENY) και δείγματα κοπράνων από περιστατικά άσηπτης μηνιγγίτιδας. Το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Πολιο/Εντεροϊών το διάστημα 2006-2015 διερεύνησε αρκετές επιδημίες άσηπτης μηνιγγίτιδας από εντεροϊούς.
  • Έλεγχος δειγμάτων για ιούς parecho

 

Δημοσιεύσεις
  • Mantadakis E, Pogka V, Voulgari-Kokota A, Tsouvala E, Emmanouil M, Kremastinou J, Chatzimichael A, Mentis A.
    Echovirus 30 Outbreak Associated with a High Meningitis Attack Rate in Thrace, Greece. Pediatr Infect Dis J. 2013 Aug;32(8):914-6.
  • Logotheti M, Pogka V, Horefti E, Papadakos K, Giannaki M, Pangalis A, Sgouras D, Mentis A.
    Laboratory investigation and phylogenetic analysis of enteroviruses involved in an aseptic meningitis outbreak in Greece during the summer of 2007. J Clin Virol 2009, 46(3):270-4.

 

Μέλη

Μέλη εργαστηρίου

Δρ. Ανδρέας Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος, Διευθυντής Εργαστηρίου, μερική απασχόληση, τηλ: 2106478816, mentis@pasteur.gr

Δρ. Βασιλική Πόγκα, Μοριακός Βιολόγος, εξωτερική επιστημονική συνεργάτης ΕΙΠ, μερική απασχόληση, τηλ: 2106478822, vpoga@pasteur.gr

Σταυρούλα Λαμπροπούλου, Τεχνολόγος, μόνιμο προσωπικό ΕΙΠ, μερική απασχόληση, τηλ: 2106478822, vlabropoulou@pasteur.gr